Ratownictwo wodne przyszłości

 Ostatnie lata przyniosły strażakom nowe wyzwania związane z nowoczesnymi technologiami wykorzystywanymi na co dzień w służbie. Dotyczy to również działających w naszym kraju specjalistycznych grup ratownictwa wodno-nurkowego i specjalistycznych grup sonarowych. Oznacza to przejście od klasycznych działań ratowniczych do zadań o charakterze technicznym, zbliżonych do prac wykonywanych przez nurków zawodowych, np. w wodach skażonych lub zanieczyszczonych. Jedną z grup nurkowych, która podjęła to wyzwanie, jest SGRW-N „Podkarpacie”.

Ratownictwo wodne jest jedną z najbardziej wymagających dziedzin, którymi zajmują się strażacy. Oprócz odpowiedniego przygotowania psychofizycznego i umiejętności radzenia sobie w nieprzyjaznym środowisku podwodnym strażacy nurkowie muszą sprawnie obsługiwać nowoczesny sprzęt nurkowy wykorzystywany w nurkowaniu komercyjnym.

Coraz większą rolę w działaniach PSP odgrywają specjalistyczne grupy ratownicze, w tym wodno‑nurkowe i sonarowe, podejmujące zarówno działania ratownicze, jak i zaawansowane prace techniczne pod wodą. Poszukiwanie osób i obiektów pod wodą to codzienność. W przyszłości nowocześniejszy sprzęt sprawi, że te działania będą jeszcze skuteczniejsze. Technologie wykorzystywane przez nurków zawodowych na świecie umożliwią wykonywanie prac technicznych oraz prowadzenie poszukiwań w wodach zanieczyszczonych i skażonych.

Jak tworzyła się SGRW-N „Podkarpacie”

Jedną z grup nurkowych, która od sześciu lat wykonuje swoje zadania na najwyższym poziomie i stawia na poznawanie nowych technologii, jest funkcjonująca w Komendzie Miejskiej PSP w Przemyślu Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wodno-Nurkowego „Przemyśl”. Wchodzi w skład jedynej w Polsce grupy nurkowej SGRW-N „Podkarpacie” wykorzystującej nowoczesne hełmy nurkowe Kirby Morgan KM 37, które współpracują z systemem zasilania przewodowego. SGRW-N „Podkarpacie” tworzą także nurkowie z JRG w Sanoku i JRG w Jaśle, tworzący SGRW-N „Sanok”. Utworzenie specjalistycznej grupy nurkowej na bazie dwóch grup nurkowych wiązało się ze spełnieniem wymagań dotyczących liczby nurków niezbędnych do zapewnienia odpowiedniego poziomu gotowości ABCChem. Warto dodać, że Komenda Główna PSP, określając obszary chronione przez grupy specjalistyczne, wyznaczyła dla SGRW-N „Podkarpacie” jako obszar chroniony cały kraj.

SGRW-N „Podkarpacie” dzięki wyposażeniu w hełmy nurkowe Kirby Morgan KM 37 może prowadzić działania w wodach zanieczyszczonych i skażonych, wykraczające poza standardowy zakres działań specjalistycznych prowadzonych z użyciem sprzętu nurkowego wykorzystywanego w ratownictwie.

Pionierska grupa nurkowa została utworzona przez ludzi stawiających na rozwój nowoczesnego ratownictwa wodnego poprzez inwestowanie w światowej klasy sprzęt, a także kierujących się pasją do nurkowania. Dzięki pomysłowi, determinacji i zaangażowaniu przełożonych udało się pozyskać środki na zakup pierwszego w PSP zestawu do nurkowania przewodowego. Ważne, by ratownictwo wodne rozwijało się w kierunku zaawansowanych technologii. Ten milowy krok stanowił również ogromne wyzwanie szkoleniowe, organizacyjne i mentalne.

Sześć lat temu wojewoda podkarpacki przyznał środki na zakup pontonu i dwóch hełmów nurkowych z osprzętem na potrzeby KM PSP w Przemyślu. Działania te były poprzedzone wieloma spotkaniami zespołu, którego celem był rozwój grupy nurkowej mogącej prowadzić działania nurkowe na najwyższym poziomie. Podkarpackie środowisko nurkowe oczekiwało możliwości rozwoju oraz wyposażania grupy w nowoczesny sprzęt, którego wówczas brakowało. Konieczne było również poznanie przez strażaków nowych technik nurkowych związanych z podejmowaniem przez specjalistyczne grupy nurkowe bardziej skomplikowanych działań pod wodą.

Początki były trudne. Oprócz sprzętu potrzebne było odpowiednie przygotowanie jego przyszłych użytkowników do obsługi tego wyposażenia. Pierwsze szkolenia odbyły się w maju 2021 r. nad Jeziorem Solińskim, na Poligonie Szkoleń Wodnych w Polańczyku. Ich program opierał się na wytycznych i międzynarodowych standardach stosowanych przez nurków zawodowych. Jednocześnie decyzją komendanta głównego PSP powołano zespół KG PSP ds. ratownictwa wodnego, który pracował nad nowymi załącznikami do obowiązujących „Zasad organizacji ratownictwa wodnego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym”. W skład zespołu weszło dwóch strażaków z województwa podkarpackiego. Obecnie zespół intensywnie pracuje nad aktualizacją zasad ratownictwa wodnego w KSRG, tak aby ułatwić ich stosowanie w codziennych działaniach jednostek ratowniczo-gaśniczych oraz grup nurkowych.

Grupa nurkowa korzysta także z pojazdu DECON przeznaczonego do dekontaminacji, wchodzącego w skład wyposażenia SGRChem „Leżajsk”. Pojazd ten, dysponujący kabiną zewnętrzną i wewnętrzną ścieżką do dekontaminacji, jest wykorzystywany przez specjalistyczną grupę ratownictwa wodno-nurkowego do dekontaminacji nurka po zakończeniu pracy.

Korzystanie przez podkarpacką grupę nurkową z hełmów Kirby Morgan oznaczało dysponowanie sprzętem najwyższej klasy stosowanym w ratownictwie nurkowym. Tym samym grupa mogła wyznaczać nowe standardy. Nowoczesny sprzęt służący do prowadzenia prac podwodnych i zapewniania bezpieczeństwa ratownikom pozwala budować ratownictwo przyszłości.

Podkarpaccy nurkowie od początku dążyli do stworzenia zespołu, który mógłby pracować z wykorzystaniem nowoczesnego sprzętu. Umiejętności nurkowe, profesjonalizm i skuteczność pozwoliły osiągnąć cel, jakim było uzyskanie gotowości operacyjnej w marcu 2022 r. oraz włączenie Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wodno-Nurkowego „Podkarpacie” do struktur centralnego odwodu operacyjnego KSRG.

Zasady organizacji i bezpieczeństwa podczas działań w wodach zanieczyszczonych i skażonych:

• przed rozpoczęciem działań konieczne jest dokonanie rozpoznania chemicznego przez specjalistyczną grupę ratownictwa chemiczno‑ekologicznego (SGRChem) oraz określenie rodzaju i stopnia skażenia;
• należy wyznaczyć strefę bezpieczną oraz przygotować stanowisko dekontaminacji jeszcze przed wejściem nurka do wody;
• działania należy prowadzić z wykorzystaniem zasilania przewodowego oraz łączności przewodowej zapewniającej stały kontakt z nurkiem;
• w trakcie pracy należy utrzymywać ciągłą łączność; jej utrata skutkuje natychmiastowym przerwaniem działań;
• czas pracy nurka jest ograniczony czasem ochronnym skafandra i należy skracać go do minimum.

Działania te wymagają ścisłej współpracy z SGRChem, odpowiedzialną za rozpoznanie zagrożeń, określenie poziomu skażenia oraz wskazanie środków ochrony indywidualnej.

Poziomy gotowości grup nurkowych

• poziom gotowości A – minimum dwóch młodszych nurków oraz dodatkowy strażak obsługujący sprzęt pomocniczy i logistyczny, mający uprawnienia do obsługi pojazdów samochodowych i jednostek pływających;
• poziom gotowości AB – minimum dwóch młodszych nurków, nurek kierujący pracami podwodnymi oraz dodatkowy strażak obsługujący sprzęt pomocniczy i logistyczny, mający uprawnienia do obsługi pojazdów samochodowych i jednostek pływających;
• poziom gotowości ABC – minimum dwóch młodszych nurków, dwóch nurków, nurek kierujący pracami podwodnymi oraz dodatkowy strażak obsługujący sprzęt pomocniczy i logistyczny, mający uprawnienia do obsługi pojazdów samochodowych i jednostek pływających;
• poziom gotowości ABCChem – minimum dwóch młodszych nurków, dwóch nurków, nurek kierujący pracami podwodnymi oraz dodatkowy strażak obsługujący sprzęt pomocniczy i logistyczny, mający uprawnienia do obsługi pojazdów samochodowych i jednostek pływających, oraz dodatkowy sprzęt przewodowy do działań w wodach zanieczyszczonych i skażonych.

Zadania realizowane na wymienionych poziomach gotowości operacyjnej zostały określone w zasadach ratownictwa wodnego i dotyczą głównie tej specjalizacji. Kluczową rolę odgrywają tu strażacy nurkowie podejmujący bezpośrednie działania ratownicze w celu ratowania osób znajdujących się pod wodą oraz działania związane z poszukiwaniem znajdujących się tam obiektów.

Działania w wodach zanieczyszczonych i skażonych

Najwyższy poziom gotowości ABCChem jest przewidziany głównie do ratowania mienia oraz ochrony środowiska z wykorzystaniem technik i czynności ratowniczych z zakresu ratownictwa technicznego i chemicznego pod wodą. Należy podkreślić, że poziom ten jest związany w szczególności z prowadzeniem ciężkich i długotrwałych prac podwodnych w wodach zanieczyszczonych i skażonych. Obejmują one m.in. prace techniczne pod wodą, zabezpieczanie i usuwanie zagrożeń środowiskowych, działania w warunkach ograniczonej widoczności i wysokiego ryzyka skażenia oraz zadania wymagające długotrwałego przebywania w warunkach ciśnieniowych. Charakter tych czynności sprawia, że są one bliższe nurkowaniu zawodowemu niż klasycznemu ratownictwu wodnemu.

SGRW-N „Podkarpacie” wyposażona jest w zestaw przewodowy do nurkowania w wodach zanieczyszczonych i skażonych, umożliwiający pracę dwóch nurków. Hełmy nurkowe Kirby Morgan są uznawane na świecie za sprzęt najwyższej klasy dla nurków technicznych i zawodowych, którzy pracują na platformach wiertniczych lub wykonują inne skomplikowane prace podwodne przy obiektach hydrotechnicznych oraz instalacjach podwodnych. W skład zestawu wchodzi hełm nurkowy, który chroni całą głowę nurka, tworząc zamknięty system uniemożliwiający dostanie się wody do wnętrza hełmu i chroniący nurka przed kontaktem z wodą zanieczyszczoną lub skażoną. Dzięki takiemu rozwiązaniu nurek może wykonywać zadania w zbiorniku z wodą zanieczyszczoną ściekami, paliwem lub innymi substancjami.

Dodatkową zaletą hełmów Kirby Morgan jest możliwość wykorzystania łączności przewodowej, dzięki której nurek komunikuje się z pozostałymi członkami zespołu na powierzchni. Umożliwia to koordynowanie jego działań przez nurka kierującego pracami podwodnymi. Wiązka nurkowa, zwana potocznie pępowiną (ang. umbilical), ma znaczenie nie tylko dla komfortu pracy, lecz także dla bezpieczeństwa nurka pod wodą.

Zaletą pracy w hełmach nurkowych Kirby Morgan jest także możliwość wykorzystania monitoringu wizyjnego w postaci kamery zamontowanej na hełmie, która za pośrednictwem kabla wizyjnego w wiązce nurkowej przesyła obraz na powierzchnię, co ułatwia koordynowanie pracy przez nurka kierującego pracami podwodnymi. Hełmy są także wyposażone w systemy dostarczania powietrza z zewnętrznego źródła, tzw. banku powietrza, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo nurka oraz umożliwia wydłużenie czasu jego pracy pod wodą. Działania prowadzone z wykorzystaniem zestawu wyposażonego w hełmy nurkowe są doskonałym przykładem zastosowania nowoczesnych technologii w ratownictwie wodnym realizowanym przez PSP.

Najtrudniejszym aspektem działalności grupy nurkowej jest zapewnienie gotowości operacyjnej w zakresie wykonywania zadań w wodach zanieczyszczonych i skażonych, czyli w środowisku zagrażającym zdrowiu i życiu nurków. W tych warunkach są oni narażeni na kontakt z różnego rodzaju substancjami chemicznymi, bakteriami, wirusami oraz innymi szkodliwymi czynnikami. Kontakt ten może prowadzić do poważnych chorób lub zatrucia organizmu. Dlatego ważnym elementem funkcjonowania grupy nurkowej wyposażonej w hełmy nurkowe jest odpowiednie przygotowanie i przestrzeganie procedur bezpieczeństwa.

Działania są prowadzone we współpracy ze specjalistyczną grupą ratownictwa chemiczno-ekologicznego, która przeprowadza analizę skażenia wody oraz określa możliwości prowadzenia działań. Wskazanie odpowiedniego sposobu postępowania w początkowej fazie akcji wpływa na planowanie dalszych kroków. Zespół komendanta głównego PSP ds. ratownictwa wodnego, opierając się na prowadzonych ćwiczeniach i szkoleniach grupy nurkowej realizującej zadania na poziomie gotowości ABCChem, opracował procedurę prowadzenia działań w wodach zanieczyszczonych i skażonych, która ma ułatwić funkcjonowanie grupy w tak trudnych warunkach.

W skład zestawu do nurkowania w wodach zanieczyszczonych wchodzi również skafander nurkowy chroniący nurka przed kontaktem z niebezpiecznym środowiskiem. Kolejnym etapem działań jest przygotowanie zestawu do dekontaminacji. Po zakończeniu pracy skafander i hełm nurka są wstępnie oczyszczone, a dalsze etapy dekontaminacji są przeprowadzone w zewnętrznej kabinie dekontaminacyjnej.

Ważnym elementem całego procesu jest bezpieczne zdjęcie sprzętu z nurka po pracy w wodzie zanieczyszczonej lub skażonej. Odbywa się to również w sposób opisany w wytycznych, które będą zawarte w nowych zasadach ratownictwa wodnego. Do tej pory strażacy bazowali na własnym doświadczeniu oraz doświadczeniu grupy nurkowej. Wytyczne będą zawierały zbiór zwięzłych informacji dotyczących postępowania podczas prowadzenia prac podwodnych w wodach zanieczyszczonych i skażonych.

Strażaków nurków pracujących w hełmach i skafandrach chroniących przed substancjami niebezpiecznymi można porównać do ratowników chemicznych działających w chemoodpornych ubraniach gazoszczelnych, które również zapobiegają kontaktowi z tymi substancjami. Różnica polega na tym, że strażacy z grup ratownictwa chemiczno-ekologicznego pracują na powierzchni, a nurkowie – pod wodą.

Warto pamiętać, że specjalistyczna grupa ratownictwa wodno-nurkowego to zespół strażaków nurków, którzy w zależności od pełnionych funkcji realizują zadania pod powierzchnią wody, ale też na jej powierzchni, zabezpieczając cały proces nurkowania, asekurując nurków lub dowodząc działaniami. Dlatego tak ważnymi aspektami są stworzenie odpowiednich procedur ratowniczych, właściwe i profesjonalne szkolenie oraz pozyskiwanie nowoczesnego sprzętu ułatwiającego wykonywanie trudnych i niebezpiecznych zadań.

Ćwiczenie czyni mistrza

Ostatnie sześć lat to nieustanne poszerzanie wiedzy i doskonalenie umiejętności nurkowania w hełmach Kirby Morgan. Każde ćwiczenie to sprawdzian nabytych przez grupę umiejętności.

W dniach 4-5 września 2023 r. Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wodno-Nurkowego „Podkarpacie” brała udział w międzynarodowych ćwiczeniach ratowniczych „COOPERATION 2023” na terenie powiatu ostrowskiego w województwie mazowieckim. Organizatorami były Komenda Główna PSP oraz Komenda Wojewódzka PSP w Warszawie. W ćwiczeniach brały udział pododdziały ratownicze z sześciu państw, w tym z Polski – z PSP, oraz specjalistyczne grupy ratownicze z Ukrainy, Litwy, Estonii, Mołdawii i Rumunii. Były to pierwsze ćwiczenia na tak wysokim szczeblu dla SGRW-N na poziomie gotowości ABCChem. Uczestnicy sprawdzali swoje umiejętności m.in. w zadaniach związanych z wystąpieniem zagrożeń CBRN (zagrożeń o charakterze chemicznym, biologicznym, radiologicznym, nuklearnym) oraz z gaszeniem pożarów lasów z wykorzystaniem statków powietrznych.

Zadanie dla grupy nurkowej polegało na zlokalizowaniu busa przewożącego niebezpieczne substancje, który wpadł do wody, oraz wydobyciu go spod wody. Działania wykonywane były z wykorzystaniem sprzętu przewodowego z hełmami nurkowymi. Grupa nurkowa musiała współpracować m.in. z grupą chemiczną oraz grupą ratownictwa technicznego.

Kolejnymi ćwiczeniami krajowymi, w których uczestniczyła grupa nurkowa z Podkarpacia, były „BESKID-24”. Odbyły się one w dniach 19-21 marca 2024 r. w województwie małopolskim na terenie powiatów nowosądeckiego i limanowskiego. Celem ćwiczeń było sprawdzenie przygotowania sił centralnego odwodu operacyjnego KSRG oraz specjalistycznych grup ratowniczych do działań.

Działania grupy nurkowej prowadzono z wykorzystaniem pełnego zestawu do nurkowania w hełmach. Dzięki takim ćwiczeniom gromadzi się wiedzę, z której korzysta zespół KG PSP ds. ratownictwa wodnego, opracowujący nowe zasady organizacji ratownictwa wodnego w KSRG oraz procedury dotyczące funkcjonowania grupy wyposażonej w hełmy nurkowe na poziomie gotowości ABCChem. Grupa nurkowa testowała założenia w bardzo trudnych warunkach – w sytuacji różnego rodzaju zagrożeń wynikających z warunków środowiskowych i zanieczyszczenia wody.

Dziś i jutro

Pionierska grupa nurkowa z województwa podkarpackiego odgrywa dziś ogromną rolę w działaniach ratowniczych, także w kontekście akcji, które mogą być prowadzone w przyszłości. Sprzęt ten jeszcze kilka lat temu był wykorzystywany wyłącznie w nurkowaniu zawodowym, a także w marynarce wojennej USA. W przyszłości w naszym kraju powstaną jeszcze dwie grupy nurkowe prowadzące działania o charakterze podobnym do działań SGRW-N „Podkarpacie”. Strażacy z województwa mazowieckiego zakupili hełmy i obecnie prowadzą szkolenie nurków.

Dzięki determinacji i doświadczeniu strażaków wchodzących w skład zespołu komendanta głównego PSP ds. ratownictwa wodnego możemy stwierdzić, że grupy nurkowe będą umiejętnie i profesjonalnie wykonywać zadania pod wodą. Stały rozwój grup nurkowych zarówno w zakresie technologii, jak i procedur jest kluczowy dla skutecznego i bezpiecznego prowadzenia działań, szczególnie w środowisku skażonym. Osiągnięcie poziomu gotowości operacyjnej ABCChem stanowi dziś jeden z najważniejszych kierunków rozwoju ratownictwa wodno‑nurkowego, umożliwiający realizację zaawansowanych, długotrwałych prac podwodnych w warunkach niedostępnych dla standardowych grup ratowniczych. Należy inwestować w tę specjalizację i stale ją rozwijać, dzięki czemu będzie można skuteczniej reagować na współczesne zagrożenia.

Strażacy nurkowie to ratownicy, którzy oprócz codziennej pracy w jednostkach ratowniczo-gaśniczych profesjonalnie zajmują się ratownictwem wodnym. Muszą nieustannie utrzymywać wysoką sprawność fizyczną, doskonalić swoje umiejętności nurkowe, a także umiejętność pracy zespołowej. Mimo wielu trudności związanych z rozwojem specjalizacji obejmującej działania nurkowe w hełmach wykonywanie zadań pod wodą daje satysfakcję oraz poczucie spełniania ważnej misji ratowania innych, co stanowi największą motywację.

SGRW-N „Podkarpacie” planuje dalszy rozwój i utrzymanie odpowiedniego poziomu wyszkolenia oraz gotowości grupy do pracy w hełmach nurkowych. Przyszłość to dalsze doskonalenie umiejętności oraz zakup nowego sprzętu, który dzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii umożliwi jeszcze lepsze i bezpieczniejsze wykonywanie zadań. Moim marzeniem jako wojewódzkiego koordynatora PSP ds. ratownictwa wodnego, instruktora płetwonurkowania i członka zespołu KG PSP ds. ratownictwa wodnego jest zachęcanie i pozyskiwanie nowych kandydatów na młodszych nurków oraz zdobycie środków finansowych na utrzymanie specjalizacji nurkowej oraz zakup przewoźnego kontenera do nurkowania, pomocnego w doskonaleniu zawodowym członków grup nurkowych wyposażonych w zestawy przewodowe z hełmami nurkowymi. 

Rozwój specjalistycznych grup ratownictwa wodno-nurkowego pokazuje, że PSP dzięki wykorzystywaniu najnowocześniejszych technologii jest przygotowana do nowych wyzwań związanych z ratownictwem specjalistycznym. Inwestowanie w tę specjalizację dowodzi, że nowoczesne rozwiązania mają ogromny wpływ na skuteczność prowadzonych działań pod wodą oraz na bezpieczeństwo i komfort pracy strażaków. Każdego dnia strażacy nurkowie udowadniają, że prawdziwa siła tkwi nie tylko w sprzęcie, ale przede wszystkim w ludziach – ich zaangażowaniu, pasji i gotowości do działania tam, gdzie inni nie są w stanie dotrzeć.