Kategorie komend PSP

Kategoria: Organizacja

Artykuł ten jest próbą spojrzenia na komendy wojewódzkie Państwowej Straży Pożarnej (KW PSP) pod kątem ich obciążenia podyktowanego działalnością operacyjną i ratowniczą oraz czynnikami zagrożenia.

Motywem podjęcia tej tematyki jest porównanie wyników badań przeprowadzonych w 2008 r. i opublikowanych w artykule pt. Każdemu według… kategorii (PP nr 3/2008) z wynikami badań z 2016 r. dotyczącymi tego samego zagadnienia.

Zmiana w kategoryzacji

Zgodnie z treścią rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z 26 lipca 2006 r. w sprawie ramowej organizacji komendy wojewódzkiej i powiatowej (miejskiej) Państwowej Straży Pożarnej (DzU 2006 nr 143, poz. 1037, ze zm.) kategoryzacja KW PSP sprowadza się praktycznie i teoretycznie tylko do jednego czynnika – liczby stałych mieszkańców rozpatrywanego obszaru. Obecnie mamy dwie kategorie KW PSP:  

  1. KW PSP I kategorii w województwach o liczbie stałych mieszkańców nie mniejszej niż 2,5 mln (dolnośląskim, łódzkim, małopolskim, mazowieckim, śląskim, wielkopolskim) –  sześć,
  2. KW PSP II kategorii w województwach o liczbie stałych mieszkańców poniżej 2,5 mln – dziesięć.

Najważniejszym zadaniem i jednocześnie celem dla jednostek organizacyjnych PSP jest ochrona życia i zdrowia ludzi oraz zwierząt, ochrona mienia, a także środowiska na ich terenie działania. Przedstawiona poniżej propozycja wprowadzenia zmian w zakresie kategoryzacji KW PSP wykorzystuje nie tylko jeden element z obszaru bezpieczeństwa, jakim jest liczba stałych mieszkańców rozpatrywanego obszaru, ale także kilka wybranych charakterystycznych elementów związanych z działalnością operacyjną i ratowniczą oraz czynnikami zagrożenia występującego na danym terenie.

Kategoryzację KW PSP można ustalić, obliczając najpierw wskaźniki obciążenia (Wo) dla każdej KW PSP, według poniżej określonego wzoru i danych zawartych w tabeli 1:

Wo = (W1 + W2 + W3 + W4 + W5 + W6 + W7) x 100

Kolejne wskaźniki, dość charakterystyczne i występujące w każdym województwie, oznaczają:

W1 – stosunek liczby KP(M) PSP w województwie do ogólnej liczby KP(M) PSP w Polsce,

W2 – stosunek liczby JRG KP(M) PSP w województwie do ogólnej liczby JRG KP(M) PSP w Polsce,

W3 – stosunek liczby OSP i innych jednostek ratowniczych (IJROP) w KSRG w województwie do ogólnej liczby OSP i IJROP w KSRG w Polsce,

W4 – stosunek liczby ZDR i ZZR w województwie do ogólnej liczby ZDR i ZZR w Polsce,

W5 – stosunek powierzchni leśnej województwa do powierzchni leśnej Polski,

W6 – stosunek powierzchni województwa do powierzchni Polski,

W7 – stosunek liczby stałych mieszkańców województwa do liczby ludności Polski.

Województwo

Liczba
KP(M) PSP

Liczba JRG KP(M) PSP
+ JRG szkół pożarniczych

Liczba OSP + IJROP
w KSRG

Liczba
ZoDR
i ZoZR

Powierzchnia leśna
w [tys. ha]

Powierzchnia
w [km²]

Ludność

dolnośląskie

26

44

242

16+21

591,3

19 946,74 

2 908 457

kujawsko-pomorskie

19

30+1

203

12+8

420,9

17 971,34

2 089 992

lubelskie

20

29

300+1

15+7

580,1

25 122,49

2 147 746

lubuskie

12

19

132+1

7+2

687,2

13 987,88 

1 020 307

łódzkie

22

34

323

6+17

386,1

18 218,95

2 504 136

małopolskie

19

32+1

373+1

9+8

434,3

15 182,79

3 364 176

mazowieckie

38

60+1

497+3

18+37

815,0

35 558,47

5 324 519

opolskie

11

17

151

10+9

249,8

  9 411,87

1 000 858

podkarpackie

21

27

303

12+18

674,4

17 845,76

2 128 483

podlaskie

14

18

185+1

8+6

 618,4

20 187,02

1 193 348

pomorskie

19

30

220

12+13

664,4

18 310,34

2 302 077

śląskie

31

46+1

366+1

19+29

392,2

12 333,09

4 593 358

świętokrzyskie

13

17

208

7+7

328,2

11 710,50

1 263 176

warmińsko-mazurskie

19

24

177

2+6

745,9

24 173,17

1 443 967

wielkopolskie

31

43+1

339

17+25

766,2

29 826,50

3 472 045

zachodniopomorskie

20

26

176+3

11+9

809,4

22 892,48

1 715 431

RAZEM

335

501

4 206

403

9 163,8

312 679,39

38472076

Tabela 1: Dane liczbowe z województw dotyczące wybranych elementów związanych z działalnością operacyjną i ratowniczą oraz zagrożeniem
źródło: opracowanie własne

gdzie:

KP(M) PSP – komenda powiatowa (miejska) Państwowej Straży Pożarnej

IJROP – inne jednostki ratownicze ochrony przeciwpożarowej

JRG – jednostka ratowniczo-gaśnicza

OSP – ochotnicza straż pożarna

ZoDR – zakłady o dużym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej

ZoZR – zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej

Województwo

W1

W2

W3

W4

W5

W6

W7

dolnośląskie

0,0776

0,0878

0,0575

0,0918

0,0645

0,0637

0,0755

kujawsko-pomorskie

0,0567

0,0618

0,0482

0,0496

0,0459

0,0574

0,0543

lubelskie

0,0597

0,0578

0,0715

0,0545

0,0633

0,0803

0,0558

lubuskie

0,0358

0,0379

0,0316

0,0223

0,0749

0,0447

0,0265

łódzkie

0,0656

0,0678

0,0767

0,0570

0,0421

0,0582

0,0650

małopolskie

0,0567

0,0658

0,0889

0,0421

0,0473

0,0485

0,0874

mazowieckie

0,1134

0,1217

0,1188

0,1364

0,0889

0,1137

0,1383

opolskie

0,0328

0,0339

0,0359

0,0471

0,0272

0,0301

0,0260

podkarpackie

0,0626

0,0538

0,0720

0,0744

0,0735

0,0570

0,0553

podlaskie

0,0417

0,0359

0,0442

0,0347

0,0674

0,0645

0,0310

pomorskie

0,0567

0,0598

0,0523

0,0620

0,0725

0,0585

0,0598

śląskie

0,0925

0,0938

0,0872

0,1191

0,0427

0,0394

0,1193

świętokrzyskie

0,0338

0,0339

0,0494

0,0347

0,0358

0,0374

0,0328

warmińsko-mazurskie

0,0567

0,0479

0,0420

0,0198

0,0813

0,0773

0,0375

wielkopolskie

0,0925

0,0878

0,0805

0,1042

0,0836

0,0953

0,0902

zachodniopomorskie

0,0597

0,0518

0,0425

0,0496

0,0883

0,0732

0,0445

Tabela 2: Wskaźniki (W1-7) wyliczone na podstawie danych zawartych w tabeli 1
źródło: opracowanie własne

Województwo

Wyliczony wskaźnik obciążenia (Wo)
dla KW PSP w 2016 r.

Uogólniony wskaźnik obciążenia (Wo)
dla KW PSP w 2016 r.

Uogólniony wskaźnik obciążenia (Wo)
dla KW PSP w 2008 r.

dolnośląskie

51,84

52

52

kujawsko-pomorskie

37,39

37

37

lubelskie

44,29

44

44

lubuskie

27,37

27

25

łódzkie

43,24

43

43

małopolskie

43,67

44

42

mazowieckie

83,12

83

79

opolskie

23,30

23

23

podkarpackie

44,86

45

43

podlaskie

31,94

32

31

pomorskie

42,16

42

43

śląskie

59,40

59

57

świętokrzyskie

25,78

26

26

warmińsko-mazurskie

36,25

36

36

wielkopolskie

63,41

63

60

zachodniopomorskie

40,96

41

40

Tabela 3: Wskaźniki obciążenia (Wo) dla KW PSP z uwzględnieniem danych zawartych w tabeli 2
źródło: opracowanie własne

Ponad trzykrotnie wyższa wartość wskaźnika obciążenia (Wo) dla KW PSP województwa mazowieckiego (Wo = 83) w porównaniu z najniższą wartością tego wskaźnika dla KW PSP województwa opolskiego (Wo = 23) skłania do wprowadzenia trzech kategorii KW PSP.

Progi przedziałów wskaźników wyznaczane są według poniższego wzoru:

Womax : 3 = X,

gdzie: Womax odpowiada najwyższemu wskaźnikowi obciążenia KW PSP z danego roku – według danych z 2016 r. najwyższy wskaźnik obciążenia odnotowało województwo mazowieckie, jego wartość wynosi 83.

Pierwszy próg (X1) wyznacza się według wzoru: X + 1 ≈ X1.

Drugi próg (X2) wyznacza się według wzoru: (X1 · 2) – 1 = X2.

Wyznaczanie progów przedziałów wskaźników na przykładzie wskaźników obciążenia z 2016 r. przedstawia się następująco:

83 : 3 = 27,66

Pierwszy próg (X1) wyznacza się według wzoru: 27,66 + 1 = 28,66 ≈ 29.

Drugi próg (X2) wyznacza się według wzoru: (29 x 2) – 1 = 57.

Przedziały wskaźników obciążenia (Wo) określające trzy przedziały kategoryzacyjne wraz z progami określa się według następującego schematu:

  1. Wo > X2
  2. X1 ≤ Wo ≤ X2
  3. Wo < X1

Przedziały wskaźników obciążenia (Wo) określające kategorię KW PSP w 2016 r.

Kategoria KW PSP

Przedziały wskaźników obciążenia (Wo) określające kategorię KW PSP w 2008 r.

Kategoria KW PSP

Wo > 57

I

Wo > 53

I

29 ≤ Wo ≤ 57

II

27 ≤ Wo ≤ 53

II

Wo < 29

III

Wo < 27

III

Tabela 4: Przedziały wartości wskaźników obciążenia służące do określenia kategorii KW PSP
źródło: opracowanie własne

Następnie, po podstawieniu wyliczonych wcześniej wskaźników obciążenia (Wo) dla poszczególnych KW PSP, można ustalić propozycję ich kategorii, co przedstawia tabela 5.

Województwo

Wskaźnik obciążenia (Wo)
dla KW PSP
w 2016 r.

Propozycja kategorii KW PSP
w 2016 r.

Wskaźnik obciążenia (Wo)
dla KW PSP
w 2008 r.

Propozycja kategorii KW PSP
w 2008 r.

dolnośląskie

52

II

52

II

kujawsko-pomorskie

37

II

37

II

lubelskie

44

II

44

II

lubuskie

27

III

25

III

łódzkie

43

II

43

II

małopolskie

44

II

42

II

mazowieckie

83

I

79

I

opolskie

23

III

23

III

podkarpackie

45

II

43

II

podlaskie

32

II

31

II

pomorskie

42

II

43

II

śląskie

59

I

57

I

świętokrzyskie

26

III

26

III

warmińsko-mazurskie

36

II

36

II

wielkopolskie

63

I

60

I

zachodniopomorskie

41

II

40

II

Tabela 5: Propozycja kategorii KW PSP na podstawie badań przeprowadzonych w latach 2016 i 2008
źródło: opracowanie własne

Wnioski

Dane wykorzystane do obliczeń wskaźników obciążenia KW PSP i ustalone na ich podstawie propozycje kategorii KW PSP należy traktować jako materiał poglądowy. Ustalając kategorie KW PSP w bieżącym roku, należałoby uwzględnić, że w ciągu 8 lat zmienił się wskaźnik obciążenia. Z porównania wskaźników obciążenia (Wo) z lat 2008 i 2016 zawartych w tabeli 5 wynika, że w ośmiu województwach ten wskaźnik wzrósł, w siedmiu województwach pozostał na takim sam poziomie, a w jednym województwie obniżył się. Największy wzrost wskaźnika obciążenia wystąpił w województwie mazowieckim, z 79 w 2008 r. do 83 w 2016 r.

Kategorie komend powiatowych (miejskich) PSP także determinowane są tylko jednym czynnikiem – liczbą stałych mieszkańców rozpatrywanego obszaru. Zgodnie z przywołanym wcześniej rozporządzeniem wyodrębnia się:

  1. KP(M) PSP I kategorii – w powiatach i miastach na prawach powiatu o liczbie stałych mieszkańców nie mniejszej niż 600 tys.,
  2. KP(M) PSP II kategorii – w powiatach i miastach na prawach powiatu o liczbie stałych mieszkańców poniżej 600 tys., jednak nie mniejszej niż 200 tys.,
  3. KP(M) PSP III kategorii – w powiatach i miastach na prawach powiatu o liczbie stałych mieszkańców poniżej 200 tys., jednak nie mniejszej niż 100 tys.,
  4. KP(M) PSP IV kategorii – w powiatach i miastach na prawach powiatu o liczbie stałych mieszkańców poniżej 100 tys., jednak nie mniejszej niż 50 tys.,
  5. KP(M) PSP V kategorii w powiatach o liczbie stałych mieszkańców poniżej 50 tys.

Nowa metoda wyliczania i potwierdzania kategoryzacji KW PSP jest słuszna z uwagi na różne obciążenia komend PSP i warto byłoby się zastanowić nad jej wprowadzeniem zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i powiatowym. Na poziomie powiatowym należałoby wyliczyć obciążenia poszczególnych KP(M) PSP. Wówczas być może okazałoby się, że konieczna jest zmiana kategorii niektórych komend.

Literatura

[1]       Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 26 lipca 2006 r. w sprawie ramowej organizacji komendy wojewódzkiej i powiatowej (miejskiej) Państwowej Straży Pożarnej (DzU 2006 nr 143, poz. 1037, ze zm.).

[2]       Zarzycki J., Każdemu według… kategorii, „Przegląd Pożarniczy” 2008, nr 3, s. 41-43.

bryg. dr inż. Jarosław Zarzycki
pełni służbę na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa Pożarowego Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie

maj 2016