Termowizja w PSP

Kamery termowizyjne stały się powszechne w pożarnictwie już kilkanaście lat temu. Dzisiaj stanowią podstawowe wyposażenie wszystkich JRG w Polsce i wielu jednostek OSP. Jaka była historia termowizji?

9 lutego 2026 r. komendant główny PSP nadbryg. Wojciech Kruczek zatwierdził „Program szkolenia doskonalącego z zakresu wykorzystywania taktycznych kamer termowizyjnych podczas gaszenia pożarów wewnętrznych”. Dlaczego wprowadzono nowe szkolenie doskonalące i jaka jest przyszłość tych urządzeń?

Historia

O kamerach termowizyjnych na łamach „Przeglądu Pożarniczego” pisał już w 1987 r. prof. Janusz Rybiński z ówczesnej Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie, wyjaśniając podstawy ich działania i opisując ich wykorzystanie podczas gaszenia pożarów przez strażaków w Europie Zachodniej, m.in. w RFN. Nie straciły na aktualności słowa autora zawarte we wspomnianym artykule „Widziane przez dym” (PP 1987, nr 7). Napisał: „Wielu ludzi, w tym ratowników, zawdzięcza życie kamerom termowizyjnym”.

Pierwsza kamera termowizyjna w Polsce pojawiła się w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej SGSP w 1994 r. Było to duże urządzenie wyprodukowane przez holenderską firmę Signaal USFA. Z biegiem czasu coraz więcej kamer trafiało na wyposażenie jednostek i pojazdów pożarniczych. Po 2010 r. wzrosła liczba kamer termowizyjnych oferowanych przez różnych producentów i dystrybutorów, co spowodowało wzrost liczby zakupów. Kamery przestały być nieosiągalnym i specjalistycznym wyposażeniem, a stały się podstawowym narzędziem pracy w działaniach gaśniczych. Jednostki, które jeszcze do niedawna nie posiadały żadnej kamery termowizyjnej lub miały tylko jedną kamerę termowizyjną, dzisiaj w wielu przypadkach mają ich kilka. Istnieją w Polsce JRG, które dysponują nawet kilkoma kamerami na pierwszowyjazdowych samochodach ratowniczo-gaśniczych. Mimo że kamery termowizyjne zaczęły być powszechnie używane w pożarnictwie, to przez ponad 30 lat nikt w całej formacji nie przeszkolił strażaków kompleksowo i systemowo w zakresie ich użytkowania.     

Program szkolenia      

Kilka lat temu problematykę kamer zaczęli zgłębiać kpt. Jacek Olchowik (KM PSP w Białystoku) oraz st. kpt. Jędrzej Zgajewski (KM PSP w Zabrzu). Biorąc udział w dużej liczbie zdarzeń oraz ćwiczeń i szkoleń, mając świadomość wad i zalet termowizji, dostrzegli duże możliwości rozwoju szkoleń w Państwowej Straży Pożarnej. Opracowali oni wstępny program szkolenia i zwrócili się do Komendy Głównej PSP z oddolną inicjatywą w tej sprawie. Komendant główny PSP decyzją nr 12 z dnia 3 lutego 2025 r. powołał zespół specjalistów, który opracował Program, następnie zatwierdzony. Autorami Programu są: kpt. Jacek Olchowik, st. kpt. Jędrzej Zgajewski, bryg. Marcin Kuźmiński (Akademia Pożarnicza), st. kpt. Radosław Kończalski (KW PSP w Toruniu) oraz mł. kpt. Bartosz Świechowicz (KM PSP m.st. Warszawy). Droga do wprowadzenia Programu nie była łatwa, a prace zespołu nadzorowało Biuro Edukacji KG PSP. Program to efekt wielu warsztatów, konsultacji ze specjalistami krajowymi i międzynarodowymi, poparty także analizą wielu zdarzeń oraz doświadczeniem wszystkich konsultantów i osób zaangażowanych w projekt. W trakcie prac zespołu analizowano również sposoby prowadzenia szkoleń z zakresu termowizji w innych krajach.

Program szkolenia kompleksowo omawia wykorzystanie termowizji podczas gaszenia pożarów wewnętrznych. Autorzy przewidzieli intensywne trzydniowe szkolenie składające się z 9 godzin zajęć teoretycznych i 17 godzin zajęć praktycznych. Szkolenie realizowane jest przez pięciu instruktorów. Program zakłada stopniowe wprowadzanie uczestnika w zagadnienia termowizji, począwszy od podstaw, oraz przedstawianie kolejnych treści kształcenia podczas codziennych zajęć teoretycznych. Na każdy dzień przewidziano ćwiczenia praktyczne prowadzone z wykorzystaniem ognia w trenażerach wielokontenerowych. Część teoretyczna szkolenia obejmuje treści związane z podstawami interpretacji obrazów termicznych, termowizyjnym rozpoznawaniem sytuacji pożarowej, zarządzaniem bezpieczeństwem termicznym, termowizyjnym natarciem gaśniczym, charakterystyką kamer i termowizyjnym przeszukiwaniem pomieszczeń zadymionych. W sumie przewidziano dla uczestników dziewięć ćwiczeń praktycznych. Obejmują one demonstracje termowizyjne, zimne i gorące rozpoznanie, pracę z koloryzacją, małe „demo”, skanowanie środowiska pożaru, natarcie termowizyjne oraz przeszukanie kierowane przez drzwi oraz okno. Szkolenie dotyczy nie tylko termowizji, lecz także kluczowych zagadnień taktyki pożarniczej, takich jak sposoby natarcia na pożar i przeszukiwania pomieszczeń, w tym metody, które do tej pory nie były dokładnie opisane i nauczane w PSP. Istotnym aspektem jest zwrócenie uwagi na zawodność kamer termowizyjnych i ich ograniczenia, które znacząco wpływają na działania strażaków. Strażak przecież nie może zawsze polegać wyłącznie na technologii, ale musi także wiedzieć, jak poradzić sobie bez termowizji, która nie jest panaceum na wszystko. To zagadnienie również mocno wybrzmiewa podczas szkolenia. Szkolenie doskonalące „TKT” jest niejako rozszerzeniem treści „Szkolenia w zakresie gaszenia pożarów wewnętrznych”, funkcjonującego w PSP od ponad 10 lat.

Praca zespołu przyniosła również zmiany w zakresie wyposażenia PSP na terenie całego kraju. W zatwierdzonym „Standardzie wyposażenia samochodu ratowniczo-gaśniczego typoszeregu GBA 2/16” (lipiec 2025 r.) oraz „Standardzie dla samochodu dysponowanego w pierwszej kolejności” kamerę termowizyjną zaliczono do obowiązkowego wyposażenia (wcześniej kamera musiała znajdować się jedynie na wyposażeniu samochodów ratownictwa chemicznego). Kilka miesięcy później, w październiku 2025 r., zatwierdzono „Standard taktycznej kamery termowizyjnej wykorzystywanej w PSP”, który uwzględnia najnowszą wiedzę techniczną i praktykę użycia kamer podczas działań wewnętrznych oraz ma zapewnić zakup kamer taktycznych o odpowiedniej jakości i funkcjonalności, wspierając osoby realizujące zakupy. Ten standard to również efekt prac zespołu.

Pierwsi krajowi instruktorzy

2026 rok przyniósł wymierne efekty podpisanego przez komendanta głównego PSP Programu szkolenia. W kwietniu na terenie Poligonu i Bazy Logistyczno-Rozwojowej Akademii Pożarniczej w Nowym Dworze Mazowieckim odbyło się pierwsze oficjalne szkolenie, podczas którego przeszkolono 12 funkcjonariuszy z Polski. Chwilę później odbyła się druga edycja dla kolejnych 12 strażaków.

W dniach 8-10 czerwca w Ośrodku Szkolenia w Łubiance KW PSP w Toruniu przeprowadzono pierwsze warsztaty metodyczno-tematyczne dla kadry dydaktycznej przewidywanej do prowadzenia szkolenia. Warsztaty ukończyło 12 funkcjonariuszy pełniących służbę w komendach w Łobzie, Gliwicach, Opolu, Olsztynie, Warszawie, Słupsku, Wrocławiu, Pszczynie i Toruniu. Głównym celem przedsięwzięcia była weryfikacja ich wiedzy i umiejętności dydaktycznych w tym zakresie oraz przygotowanie do realizacji szkoleń na szczeblu krajowym. Program warsztatów obejmował zarówno zajęcia teoretyczne, jak i praktyczne. Uczestnicy doskonalili umiejętności związane z treściami kształcenia zawartymi w Programie oraz uczyli się metod przekazywania wiedzy. Warsztaty były także okazją do wymiany doświadczeń oraz wypracowania jednolitych standardów szkoleniowych, które będą wykorzystywane podczas realizacji przyszłych szkoleń doskonalących i warsztatów metodyczno-tematycznych. Kadrą prowadzącą zajęcia byli wspomniani funkcjonariusze wchodzący w skład zespołu komendanta głównego PSP. Warsztaty zostały zorganizowane w Ośrodku przez Szkołę Podoficerską PSP w Bydgoszczy.

Najbliższa przyszłość szkoleniowa

17 instruktorów krajowych rozpoczęło już proces szkolenia kolejnych strażaków w ośrodkach szkolenia KW PSP. To istotny krok w budowie ogólnopolskiego systemu doskonalenia zawodowego w zakresie wykorzystania taktycznych kamer termowizyjnych podczas gaszenia pożarów wewnętrznych. Obecnie szkoleni funkcjonariusze mają następnie prowadzić szkolenia w swoich województwach, w macierzystych ośrodkach szkolenia. W pierwszym etapie przewidziano wyszkolenie sześciu instruktorów w każdym z szesnastu województw. Pierwsze warsztaty metodyczno-tematyczne dla instruktorów wojewódzkich z województw śląskiego i podkarpackiego odbyły się na początku lipca. Następne szkolenia i warsztaty metodyczno-tematyczne dla przyszłej kadry instruktorskiej trwają od września. Zbudowanie kadry szkolącej przewidziano na lata 2026-2028. Już w tym okresie w niektórych województwach powinny rozpocząć się szkolenia zgodne z Programem dla strażaków, realizowane przez instruktorów wojewódzkich.

Na szkolenie doskonalące „TKT” kierowani w pierwszej kolejności (zgodnie z Programem) mają być dowódcy i zastępcy dowódców zmian oraz funkcjonariusze odpowiedzialni za prowadzenie zajęć z zakresu GPW w ramach doskonalenia zawodowego. W dalszej kolejności kierowani będą ratownicy oraz funkcjonariusze systemu codziennego wypełniający zadania operacyjne i szkoleniowe. Przed przystąpieniem do szkolenia „TKT” strażak musi odbyć szkolenie z zakresu GPW lub szkolenie równorzędne.

Podsumowanie

Wprowadzenie programu szkolenia z zakresu wykorzystania taktycznych kamer termowizyjnych stanowi ważny krok w dalszym rozwoju systemu szkolenia PSP. Ujednolicenie zasad wykorzystania termowizji, połączone z praktycznym doskonaleniem umiejętności strażaków, pozwoli na skuteczniejsze i bezpieczniejsze prowadzenie działań ratowniczych. Rozwój technologii sprawia, że kamery termowizyjne będą odgrywały coraz większą rolę w pożarnictwie, jednak ich efektywność zawsze będzie zależeć od wiedzy, doświadczenia i właściwego przygotowania ratowników. Dlatego inwestycja w szkolenie jest równie istotna jak inwestycja w nowoczesny sprzęt. To właśnie połączenie kompetentnego strażaka z odpowiednio wykorzystaną technologią daje największą szansę na skuteczne ratowanie życia, zdrowia i mienia.

Wszystkie dokumenty, tj. Program szkolenia, Standardy wyposażenia pojazdów i Standard taktycznej kamery termowizyjnej, dostępne są na stronie www.kgpsp.gov.pl.

 

 

 

mł. kpt. Ksawery Łokietek pełni służbę w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej nr 3 w KM PSP m.st. Warszawy