Nowa ustawa i wyzwania edukacyjno-informacyjne dla PSP

1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, która uzupełnia i porządkuje działania związane z przygotowaniem podmiotów ochrony ludności do reagowania w czasie pokoju, stanu wojennego i wojny. Wprowadza ona nowe zadania i wyzwania dla Państwowej Straży Pożarnej, obejmujące wiele pionów organizacyjnych i obszarów działalności służby. W rozdziale 3 ustawy wskazane zostały podmioty ochrony ludności, wśród których znajdują się jednostki organizacyjne PSP. Nowy zakres działań dotyczy bezpośrednio prewencji społecznej i rzeczników prasowych.

W odpowiedzi na potrzebę wzmocnienia merytorycznego osób realizujących zadania edukacyjno-informacyjne w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej Wydział Prewencji Społecznej w Biurze Komendanta Głównego zorganizował ogólnopolską konferencję pt. „Ochrona ludności i obrona cywilna – nowe wyzwania edukacyjno-informacyjne stojące przed Państwową Strażą Pożarną”, z udziałem 300 osób zaangażowanych na co dzień w te działania w PSP. Konferencja odbyła się 6 listopada w Centralnej Szkole Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie, pod patronatem ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Była to wyjątkowa okazja do zdobycia wiedzy, wymiany doświadczeń oraz omówienia kierunków rozwoju prewencji społecznej i działań rzeczników prasowych w kontekście nowych zadań, a także inicjatyw, które przyczynią się do wzmocnienia systemu ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce. Uczestnikami konferencji byli koordynatorzy prewencji społecznej i ich zastępcy ze wszystkich województw, szkół PSP, a także Centralnego Muzeum Pożarnictwa, a ponadto rzecznicy prasowi, którzy dzień wcześniej odbyli swoje odprawy służbowe. W wydarzeniu wzięły udział również osoby bezpośrednio zaangażowane w pracę w salach edukacyjnych działających przy jednostkach organizacyjnych PSP, prowadzące zajęcia z dziećmi i młodzieżą w szkołach, ośrodkach kultury, muzeach, na piknikach, podczas zajęć w domach seniora i na uniwersytetach trzeciego wieku.

Konferencję otworzył komendant główny PSP nadbryg. Wojciech Kruczek, który podkreślił wagę zadań realizowanych przez rzeczników prasowych i edukatorów prewencji społecznej, a także podziękował im za służbę i pracę. Komendant wręczył również plecaki ewakuacyjne, które będą wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych z zakresu ochrony ludności. Trafiły one do wszystkich województw, będą stanowiły wsparcie w procesie edukacyjnym, pomogą w kształceniu w zakresie indywidualnej gotowości na zagrożenia. Podczas konferencji wręczono także wyróżnienia funkcjonariuszom i pracownikom cywilnym odpowiedzialnym za prewencję społeczną oraz rzecznikom prasowym PSP, w uznaniu ich profesjonalizmu w komunikacji kryzysowej.

Prelegenci o nowych zadaniach i kierunkach rozwoju

Naczelnik Wydziału Prewencji Społecznej w Komendzie Głównej PSP Marta Wawiórko przedstawiła obecnie realizowane zadania, przedsięwzięcia oraz plany rozwojowe w omawianym obszarze. Kolejnym punktem programu było wystąpienie stanowiące filar poruszanych zagadnień, czyli wprowadzenie do nowych zadań PSP wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Prelekcję tę wygłosił st. bryg. dr inż. Robert Piec, dyrektor Instytutu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Akademii Pożarniczej, który na co dzień zajmuje się kreowaniem procesu edukacji w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce. Ważnym elementem wystąpienia było przedstawienie nowych zadań komendanta głównego PSP w obszarze edukacji i informowania. Na mocy ustawy został on upoważniony do działania w imieniu ministra spraw wewnętrznych i administracji, m.in. w celu popularyzowania wiedzy z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej w społeczeństwie – zadania kluczowego dla uczestników konferencji w kontekście ich codziennej służby. Zwrócono również uwagę na nowe zadania komendantów wojewódzkich, miejskich i powiatowych. Na każdym szczeblu organizacyjnym PSP realizowane są już zadania wspierające popularyzację wiedzy z zakresu ochrony ludności, w tym kształtujące właściwe postawy i pożądane zachowania społeczne w sytuacji zagrożenia. Uczestnicy zapoznali się także z nowymi zadaniami jednostek ochrony przeciwpożarowej, których celem jest zwiększanie świadomości społecznej poprzez informowanie o zagrożeniach, edukowanie oraz przypominanie o zasadach dotyczących zabezpieczenia mienia i bezpiecznej ewakuacji w razie wystąpienia niebezpiecznych sytuacji. Podczas prelekcji zaprezentowana została baza wiedzy stworzona przez pracowników Akademii Pożarniczej – kluczowe, dostępne dla każdego edukatora prewencji społecznej źródło informacji w obszarze nowych treści i wyzwań edukacyjnych. To niezbędny zasób do budowania własnego warsztatu edukatora.

Zastępca dyrektora Departamentu Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego MSWiA Robert Klonowski przedstawił ideę „Poradnika bezpieczeństwa” oraz proces jego powstawania. Jako były funkcjonariusz PSP, zaangażowany w tworzenie prewencji społecznej PSP w woj. wielkopolskim, doskonale zna zagadnienia związane z tym obszarem. To wystąpienie dostarczyło podstawowych informacji o założeniach „Poradnika bezpieczeństwa” oraz sposobach jego wykorzystania w działaniach prewencji społecznej. Publikacja stanowi strategiczną inwestycję w rozwój społeczny i obywatelski w naszym kraju. Prelegent przedstawił także plany wydawnicze i dystrybucyjne, zakładające dotarcie poradnika do każdego gospodarstwa domowego oraz wspieranie edukacji społeczeństwa w zakresie szeroko pojmowanego bezpieczeństwa i przygotowania na zagrożenia. Kolejny prelegent odniósł się szczegółowo do treści zawartych w poradniku. Jego podstawowym celem jest wyposażenie społeczeństwa w wiedzę i umiejętności umożliwiające budowę systemu odporności społecznej. To zagadnienie przedstawił Piotr Błaszczyk, rzecznik prasowy i szef Wydziału Polityki Informacyjnej Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Zebrani poznali jego doświadczenia w tworzeniu poradnika i założeń budowania systemu odporności społecznej jako gwarancji gotowości do ochrony siebie i bliskich, kształtowania właściwych zachowań, umiejętności analizy źródeł informacji, wyczulenia na dezinformację oraz obserwowania otoczenia pod kątem potencjalnych zagrożeń i potrzeby alarmowania służb. Była to też doskonała okazja do zapoznania się z procesem tworzenia alertów RCB – jednego z podstawowych źródeł informacji o zagrożeniach.

O komunikacji w sytuacjach kryzysowych mówił rzecznik prasowy komendanta głównego PSP st. bryg. Karol Kierzkowski. Przedstawił on zakres realizowanych zadań w kontekście nowych obowiązków rzeczników prasowych oraz związanych z tym trudności. Podkreślił też konieczność ścisłej współpracy między pionem informacyjnym i edukacyjnym.

Aleksandra Kruszyńska, p.o. dyrektor Regionalnego Ośrodka Metodyczno-Edukacyjnego „Metis” w Katowicach, mająca bogate doświadczenie we współpracy z PSP oraz z pedagogami i psychologami pracującymi z dziećmi, opowiedziała o tym, jak rozmawiać z najmłodszymi o bezpieczeństwie i zagrożeniach. Było to szczególnie ważne w kontekście pracy edukatorów, którzy na co dzień mają do czynienia z różnymi grupami dzieci. W ramach nowych zadań z obszaru ochrony ludności konieczne będzie poruszanie tematów nowych, często trudnych, takich jak alarmowanie, ewakuacja czy zagrożenia związane z sytuacją wojenną. To zupełnie nowe wyzwania edukacyjne.

Nowe wyzwania w obliczu sytuacji wojny

Na zakończenie odbył się wykład oparty na doświadczeniach z działań edukacyjnych i informacyjnych skierowanych do dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych i seniorów, prowadzonych w warunkach wojennych. Podzieliła się nimi Khrystyna Pertsovych, szefowa sektora relacji z mediami i PR Państwowej Służby Ukrainy ds. Sytuacji Nadzwyczajnych DSNS, która prowadzi zajęcia w sali edukacyjnej w Iwano-Frankiwsku (Ukraina). Pani podpułkownik przedstawiła założenia edukacyjne oraz pokazała, w jaki sposób wojna wymusiła poszerzenie programu zajęć o tematy związane m.in. z zagrożeniami powodowanymi przez niewybuchy, celowo podkładane ładunki wybuchowe oraz koniecznością ochrony dzieci. Omówiła też realizację zajęć w terenie z wykorzystaniem mobilnego samochodu edukacyjnego oraz emocjonalne wyzwania, z którymi mierzą się najmłodsi w Ukrainie. Zaprezentowała również specyfikę pracy rzecznika prasowego i zadania stojące przed strażakami w warunkach toczącej się wojny. Było to emocjonalne, ale ważne wystąpienie – pokazało kluczową rolę służb odpowiedzialnych za ochronę życia i zdrowia zarówno w czasie pokoju, jak i podczas konfliktu zbrojnego. Ten wykład wzmocnił przesłanie konferencji: znaczenie wiedzy, umiejętność reagowania na zagrożenia i ich unikania. To niezbędne elementy w procesie budowania społeczeństwa odpornego na zagrożenia.

Prewencja społeczna jako ważny filar działalności PSP

Prewencja społeczna w PSP obejmuje działania mające na celu zapobieganie zagrożeniom pożarowym, edukację społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa oraz promowanie postaw sprzyjających unikaniu niebezpieczeństw. Stanowi ona ważny filar działalności PSP, obok działań operacyjnych, takich jak gaszenie pożarów i usuwanie skutków zagrożeń. To również szereg działań edukacyjnych, informacyjnych i promocyjnych skierowanych do dzieci, młodzieży, seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami. O wadze tego obszaru działalności świadczy liczba osób, które w 2024 r. uczestniczyły w działaniach edukacyjnych dotyczących szeroko rozumianego bezpieczeństwa – 2 564 596. Wciąż jest co robić, z myślą o nowych i realnych zagrożeniach, przed którymi stoimy, oraz o konieczności budowania systemu odporności społecznej.

Konferencja miała na celu wzmocnienie edukatorów w realizacji nowych zadań, stanowiących podstawowy element działalności edukacyjnej prewencji społecznej w PSP. Spotkanie było okazją do wyposażenia ich w dodatkową wiedzę dotyczącą tworzenia warsztatów, dostarczenia pomocy dydaktycznych oraz poszerzenia potencjału merytorycznego osób realizujących zadania w zakresie edukacji w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej.

mł. bryg. Teresa Tiszbierek jest zastępcą naczelnika Wydziału Prewencji Społecznej Komendy Głównej PSP