Dramatyczne zmagania w Puszczy Solskiej

Tegoroczny pożar lasu w Puszczy Solskiej, który objął rozległe obszary cennego przyrodniczo kompleksu leśnego, ponownie rozpalił dyskusję na temat przygotowania instytucji państwowych do reagowania na zjawiska związane z długotrwałą suszą i wysokimi temperaturami. Skala i dynamika rozwoju pożaru, spotęgowane przez niekorzystne warunki atmosferyczne, stały się przedmiotem licznych komentarzy oraz ocen podważających skuteczność działań Państwowej Straży Pożarnej. Artykuł przedstawia rzeczywisty przebieg działań ratowniczo‑gaśniczych koordynowanych przez Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa od momentu przyjęcia pierwszego zgłoszenia.

Potencjał ratowniczy

Państwowa Straż Pożarna (PSP), wspierana przez ochotnicze straże pożarne (OSP), a w szczególności przez jednostki OSP włączone do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, utrzymuje stałą gotowość do działań związanych z pożarami, w tym pożarami lasów oraz terenów niezurbanizowanych. Przygotowane procedury, odpowiednie wyposażenie oraz organizacja systemu umożliwiają natychmiastową reakcję, szczególnie w okresach zwiększonego zagrożenia pożarowego.

Do działań mogą być kierowane wydzielone siły i środki (SiŚ) w ramach wojewódzkich odwodów operacyjnych (WOO) oraz Centralnego Odwodu Operacyjnego (COO), a także specjalistyczny sprzęt pozostający w dyspozycji na terenie całego kraju. W skład WOO wchodzą zarówno siły PSP i OSP, co zapewnia elastyczne wzmacnianie potencjału ratowniczego na terenie województwa. Natomiast w ramach COO do dyspozycji są wyłącznie zasoby PSP. Przyjęcie takiego rozwiązania wynika z konieczności zapewnienia wysokiego stopnia gotowości i jednolitej struktury działania na terenie kraju. Jednocześnie należy podkreślić, że uruchomienie COO wiąże się z czasowym zmniejszeniem zasobów PSP w macierzystych województwach, co zwiększa rolę jednostek OSP w zabezpieczeniu operacyjnym tych obszarów.

Komendant główny PSP dysponuje znaczącym potencjałem SiŚ do gaszenia pożarów wielkopowierzchniowych, obejmującym m.in.:

• 22 kompanie gaśnicze:
• 44 plutony typu A – 132 samochody gaśnicze (typu GBA/GCBA o pojemności zbiornika wody min. 2 m³);
• 19 plutonów typu B – 57 ciężkich samochodów gaśniczych (GCBA o pojemności zbiornika wody min. 5 m³);
• 22 plutony typu C – zabezpieczenia środków gaśniczych (samochody lub kontenery z wężami tłocznymi W-110, ze środkiem pianotwórczym oraz zbiornikami na wodę o pojemności min. 9 m³);
• 20 plutonów typu D – 60 ciężkich samochodów gaśniczych z DWP (GCBA z działkami wodno-pianowymi o wydajności min. 3 800 l/min);
• 16 plutonów specjalnych typu „G”* – plutonów przeznaczonych do zwalczania pożarów na terenach niezurbanizowanych; będą one realizowały zadania analogiczne do modułów GFFF, jednak ich użycie zostanie ograniczone wyłącznie do obszaru Polski. Każdy pluton liczy min. 20 ratowników;
• plutony wsparcia lotniczego typu „L”* – współpracujące z modułami GFFF; ich celem jest tworzenie buforów wodnych w trudno dostępnym terenie, do których przy użyciu statków powietrznych dostarczana jest woda dla modułów GFFF;
• 7 modułów GFFF – wchodzą w skład modułu GFFF Poland; skonfigurowany moduł liczy 16 ratowników, którzy przechodzą cykl szkoleniowy przygotowujący do prowadzenia działań gaśniczych podczas pożarów typu wildfire (w sumie to 321 strażaków w skali całego kraju);
• 6 modułów GFFFV – wchodzą w skład modułu GFFFV Poland; skonfigurowany moduł liczy 79 ratowników i obejmuje 27 pojazdów przeznaczonych do działań gaśniczych na terenach niezurbanizowanych (w sumie to 1670 strażaków w skali całego kraju);
• 10 specjalistycznych grup ratownictwa wysokościowego (SGRW) na poziomie gotowości śmigłowcowej, mogących działać z pokładu statku powietrznego;
• 470 dronów w PSP, w tym 330 z kamerą termowizyjną;
• Ponadto w zasobach PSP znajduje się 10 zbiorników typu bambi bucket –podwieszanych pod śmigłowcami i służących do zrzutu wody podczas działań gaśniczych. Umożliwiają one szybkie pobieranie wody i jej precyzyjne podawanie na miejsce pożaru.

*Plutony w trakcie tworzenia

Dodatkowo każdego dnia szkoły pożarnicze wystawiają odwód operacyjny liczący 100 podchorążych i kadetów. PSP dysponuje także specjalistycznym sprzętem, w tym pojazdami dowodzenia i łączności, quadami, dronami oraz pojazdami UTV i SLUAV.

Przebieg działań w dniach 5-12 maja

Dzień 1: 5 maja

Pożar lasu w rejonie miejscowości Kozaki został zgłoszony do Stanowiska Kierowania Komendanta Powiatowego PSP w Biłgoraju o godz. 15.05. W ciągu kilkudziesięciu minut odebrano łącznie 14 zgłoszeń, co potwierdzało dynamiczny rozwój zdarzenia. Natychmiast zadysponowano siły PSP i OSP, a pierwsze zastępy dotarły na miejsce około godz. 15.20 i potwierdziły pożar obejmujący ok. 0,5 ha, szybko rozprzestrzeniający się w kierunku północno‑wschodnim.

Już na tym etapie było jasne, że dostępne siły są niewystarczające. Wraz z rozszerzaniem się pożaru dysponowano kolejne SiŚ. Kierowanie działaniami było przejmowane etapowo – od druha OSP, przez dowódcę JRG, aż po komendanta powiatowego PSP. Równolegle swoje siły i środki wprowadziły do działań Lasy Państwowe (LP).

Do godz. 17.50 pożar objął teren trzech gmin i pozostawał niezlokalizowany. W działaniach uczestniczyły już dziesiątki zastępów oraz statki powietrzne LP, stanowiące tzw. pierwszy rzut. Na tym etapie kluczową rolę w koordynacji zaczęło odgrywać Stanowisko Kierowania Komendanta Głównego PSP (SK KG PSP), które na bieżąco monitorowało rozwój sytuacji i inicjowało działania mające na celu wzmocnienie potencjału ratowniczego; m.in. poleciło sprawdzenie gotowości sił COO, SGRW oraz odwodów ze szkół pożarniczych.

Jednocześnie prowadzono intensywne działania koordynacyjne w celu pozyskania wsparcia lotniczego. Wymagało to jednak uzgodnień na szczeblu centralnym z Komendą Główną Policji oraz innymi służbami i instytucjami, z którymi PSP ma zawarte porozumienia dotyczące wykorzystania ich statków powietrznych. Wiązało się to również z koniecznością przeprowadzenia formalnych procedur, dlatego nie mogło zostać zrealizowane natychmiast. Warto podkreślić, że wsparcie lotnicze organizowane przez PSP podczas tego typu pożarów stanowi kolejny etap akcji, tzw. drugi rzut, uruchamiany w momencie, gdy kierujący działaniem ratowniczym (KDR) uzna, że potencjał LP nie jest wystarczający. Należy przy tym zaznaczyć, że Lasy Państwowe dysponują własnym, unikalnym w skali Europy systemem lotniczej ochrony lasów, który zapewnia szybkie uruchomienie statków powietrznych w początkowej fazie działań.

W praktyce proces pozyskania wsparcia lotniczego przebiegł wieloetapowo. Po otrzymaniu o godz. 17.50 informacji o dynamicznym rozwoju pożaru na terenie trzech gmin oraz zaangażowaniu statków powietrznych Lasów Państwowych w ramach pierwszego rzutu dyżurny operacyjny kraju rozpoczął o godz. 17.54 rozpoznanie możliwości użycia śmigłowców będących w dyspozycji MSWiA w ramach drugiego rzutu. O godz. 18.10 w stan gotowości postawiono SGRW z Warszawy i Rzeszowa. O godz. 18.18 Komenda Główna Policji potwierdziła możliwość użycia śmigłowca, wskazując jednocześnie na ograniczenia wynikające z warunków nocnych i gotowość rozpoczęcia działań w godzinach porannych, ok. 5.30. W godzinach nocnych przygotowano śmigłowiec i niezbędny sprzęt. W związku z zapotrzebowaniem zgłoszonym przez kierującego działaniem ratowniczym podjęto decyzję o użyciu dwóch statków powietrznych Policji. Wnioski formalne przekazano do Komendy Głównej Policji: pierwszy 5 maja o godz. 21.05, drugi 6 maja o godz. 00.10.

Wieczorem SK KG PSP skierowało do działań kolejne siły, w tym ciężkie samochody gaśnicze z województwa podkarpackiego oraz Grupę Operacyjną Komendanta Głównego PSP (GO KG PSP). Po godz. 21.00 wpłynęła informacja o natrafieniu przez jeden z zastępów na miejsce katastrofy samolotu gaśniczego Dromader LP, biorącego udział w akcji. Natychmiast zadysponowano dodatkowe siły i środki.

W reakcji na rozwój sytuacji pożarowej jeszcze 5 maja komendant główny PSP powołał sztab na poziomie strategicznym, który przejął koordynację działań na poziomie krajowym. W jego prace zaangażowano kierownictwo Komendy Głównej PSP oraz Krajowego Centrum Koordynacji Ratownictwa. Już o godz. 23.30 przeprowadzono wideokonferencję ze sztabem KW PSP. Jej celem było bieżące ustalenie potrzeb w zakresie SiŚ, w tym wsparcia lotniczego na kolejne godziny, oraz organizacji działań na następny dzień. W godzinach nocnych działania intensywnie koordynowano na poziomie krajowym, co pozwoliło zapewnić ciągłość operacyjną i przygotować zasoby do dalszej walki z żywiołem. Ponadto istotnym elementem działań była koordynacja organizacji łączności, realizowana przez Sztab KG PSP. Obejmowała ona m.in. uruchomienie dodatkowych kanałów radiowych oraz wsparcie w budowie odpowiedniego systemu łączności, co pozwoliło na zapewnienie sprawnego przepływu informacji na wszystkich poziomach.

Dzień 2: 6 maja

W kolejnych godzinach działania prowadzono intensywnie i koordynowano je na poziomie krajowym. Już po północy SK KG PSP zgłosiło potrzebę zadysponowania drugiego śmigłowca Black Hawk, a wniosek ten został przyjęty do realizacji przez Komendę Główną Policji. Według meldunku GO KG PSP około godz. 1.20 pożarem objętych było już blisko 250 ha lasu, a na miejscu działało 88 zastępów i ponad 340 ratowników, co obrazuje skalę zdarzenia. O godz. 3.00 kierowanie działaniami przejął komendant główny PSP.

Od rana kontynuowano intensywną koordynację wsparcia lotniczego – pierwszy śmigłowiec wystartował po godz. 6.00, a dostępność drugiego potwierdzono w godzinach popołudniowych. Równolegle analizowano możliwość wykorzystania śmigłowca Straży Granicznej, jednak nie był on dostępny. Aby wzmocnić rozpoznanie i wsparcie dowodzenia, zadysponowano specjalistyczną grupę dronową KG PSP, wyposażoną w bezzałogowe statki powietrzne z systemem przekazu obrazu. Ważna dla zarządzania akcją była poranna odprawa Sztabu KG PSP, podczas której określono priorytety działań. Jednocześnie SK KG PSP pracowało nad uzgodnieniami dotyczącymi zabezpieczenia paliwa dla statków powietrznych bezpośrednio w rejonie działań.

Dynamiczny charakter pożaru i zmienne warunki atmosferyczne wymagały ciągłej czujności. Około południa, w związku ze zmianą kierunku i siły wiatru, kierujący działaniem ratowniczym (KDR) podjął decyzję o ewakuacji sztabu oraz samochodu dowodzenia i łączności. Podczas relokacji sztabu w miejsce zastępcze nie wystąpiło zagrożenie życia ani zdrowia pracujących w nim osób.

Jednocześnie do działań włączono dodatkowe siły Wojsk Obrony Terytorialnej, a przedstawiciele Komendy Głównej PSP uczestniczyli w wideokonferencjach koordynacyjnych z innymi instytucjami. W godzinach popołudniowych SK KG PSP uruchomiło usługę satelitarnego zobrazowania Copernicus EMS. Sztab KG PSP utrzymywał stałą łączność z grupą operacyjną i dronową na miejscu zdarzenia, prowadząc na bieżąco analizę sytuacji i dostosowując decyzje do dynamicznie zmieniających się warunków.

SK KG PSP wraz ze Sztabem KG PSP konsekwentnie wzmacniało potencjał sił i środków, kierując do działań kolejne odwody, w tym moduły GFFF z Rzeszowa, Olsztyna, Łodzi i Poznania, kompanie gaśnicze oraz plutony logistyczne. Aby zapewnić lepszą koordynację działań modułów, zadysponowano również specjalistów od taktyki modułów GFFF. Istotnym elementem było także wykorzystanie dwóch samochodów dowodzenia i łączności, wspierających pracę sztabu na miejscu, w tym budowę i utrzymanie sprawnej organizacji łączności w rejonie działań, w tym przygotowanie rozległych sieci radioporzemiennikowych na potrzeby kanałów dowodzenia i współdziałania (KDW) oraz kanałów ratowniczo-gaśniczych (KRG). Wieczorem, po całodniowej intensywnej koordynacji, komendant główny PSP przekazał kierowanie działaniami swojemu zastępcy, zapewniając ciągłość i wysoką efektywność działań.

Dzień 3: 7 maja

Tego dnia kluczowe było utrzymanie wysokiego poziomu koordynacji na szczeblu krajowym oraz elastyczne reagowanie na zmieniającą się sytuację. SK KG PSP na bieżąco uzgadniało kwestie wykorzystania lotniczych sił i środków. W godzinach popołudniowych jeden ze śmigłowców Policji został czasowo wycofany ze względu na kończący się resurs techniczny, jednak dzięki wcześniejszym ustaleniom szybko zastąpiono go inną maszyną, zachowując ciągłość wsparcia z powietrza. Sztab KG PSP kontynuował prace, a podczas wieczornej odprawy z udziałem kierownictwa MSWiA dokonano oceny sytuacji i określono dalsze kierunki działań. Według raportu KDR działania prowadzono na pięciu odcinkach bojowych z udziałem licznych SiŚ, w tym kompanii gaśniczych, modułów GFFF, żołnierzy WOT, zasobów LP i Policji. Priorytetem były likwidacja zarzewi ognia oraz zapobieganie ponownemu rozwojowi pożaru przy jednoczesnej koordynacji działań na wszystkich odcinkach.

W odpowiedzi na utrzymujące się zagrożenie SK KG PSP wzmocniło potencjał operacyjny, dysponując do działań kolejne siły, w tym moduł GFFF Wrocław, kompanię gaśniczą z województwa śląskiego, kompanię szkolną Akademii Pożarniczej oraz kompanię szkolną SA PSP w Krakowie.

Dni 4-8: 8-12 maja

W kolejnej fazie działań nastąpiło przejście od intensywnej walki z pożarem do jego stabilizacji i stopniowego wygaszania. Już od 8 maja SK KG PSP zapewniało ciągłość systemu dowodzenia, kierując na miejsce nową GO KG PSP w celu podmiany dotychczasowego zespołu. Kluczowym momentem było otrzymanie o godz. 14.50 informacji o lokalizacji pożaru, co oznaczało osiągnięcie zasadniczego celu i umożliwiło rozpoczęcie procesu ograniczania zaangażowanych SiŚ. SK KG PSP na bieżąco monitorowało i koordynowało proces ich redukcji. Do macierzystych jednostek sukcesywnie odsyłano odwody operacyjne, w tym samochody dowodzenia i łączności, kompanie gaśnicze oraz wybrane moduły GFFF. Stopniowo ograniczano również wsparcie lotnicze – zakończono działania śmigłowców Policji oraz części statków powietrznych LP, pozostawiając jedynie niezbędne siły do zabezpieczenia terenu.

W dniach 9-11 maja działania koncentrowały się głównie na dozorowaniu pogorzeliska, dogaszaniu ukrytych zarzewi ognia oraz dalszej redukcji sił. Dokonywano rotacji załóg i pododdziałów – do działań włączono m.in. moduł GFFF Lublin, jednocześnie inne moduły i odwody kończyły służbę. Przeprowadzono także reorganizację rejonu działań przez scalenie odcinków bojowych.

Udział w działaniach sukcesywnie kończyły kolejne siły i środki, w tym kompanie gaśnicze, pododdziały logistyczne, moduły GFFF oraz żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej. Pracę zakończył również sztab na poziomie wojewódzkim, a kierowanie działaniami przekazano komendantowi powiatowemu PSP w Biłgoraju – oznaczało to przejście do końcowej fazy operacji.

Przez cały ten czas SK KG PSP prowadziło ciągły monitoring sytuacji, gromadząc i analizując informacje operacyjne oraz przekazując je kierownictwu Państwowej Straży Pożarnej. Pozwoliło to utrzymać pełną świadomość sytuacyjną na poziomie krajowym oraz sprawnie podejmować decyzje adekwatne do dynamicznie zmieniającej się sytuacji w rejonie działań.

Ostatecznie, po kilku dniach intensywnej akcji ratowniczo‑gaśniczej, o godz. 16.39 zakończono działania prowadzone przez jednostki ochrony przeciwpożarowej. Teren objęty działaniami został przekazany Lasom Państwowym, które przejęły dalszy nadzór nad pogorzeliskiem oraz prace związane z zabezpieczeniem obszaru.

Działania podjęte bezpośrednio po pożarze

12 maja, bezpośrednio po zakończeniu działań, minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński zorganizował spotkanie z szefami służb w sprawie wykorzystania śmigłowców Policji i Straży Granicznej do działań ratowniczo-gaśniczych realizowanych przez PSP. Podsumowano współpracę oraz omówiono kluczowe kierunki jej rozwoju, w tym: zapewnienie stałej gotowości statków powietrznych, zabezpieczenie nalotu szkoleniowego i ćwiczebnego dla PSP, rozbudowę systemów radiowych do współpracy ze statkami powietrznymi, koordynację operacji lotniczych podczas działań ratowniczo-gaśniczych, doposażenie załóg i rozbudowę zaplecza oraz wypracowanie jednolitych standardów współdziałania z Lasami Państwowymi.

Pierwsze wnioski wdrożono już w dniach 20-21 maja na terenie Poligonu i Bazy Logistyczno‑Rozwojowej Akademii Pożarniczej, gdzie przeprowadzono wspólne ćwiczenia SGRW „Warszawa 7” z Policją z wykorzystaniem śmigłowca Black Hawk. Ich celem było przygotowanie załóg i strażaków do współdziałania z modułami GFFF podczas pożarów wielkoobszarowych.

Kolejnym etapem było wspólne szkolenie w ramach krajowych ćwiczeń ratowniczych pk. „S.A.F.E.”, trwających od 15 do 18 czerwca, ukierunkowanych na współpracę modułów GFFF i GFFFV oraz ich integrację z rozwijanym przez PSP i Policję plutonem wsparcia lotniczego.

Podsumowanie

Przebieg działań jednoznacznie pokazuje kluczową rolę, jaką w zarządzaniu tak rozległym zdarzeniem o dużej dynamice odegrały SK KG PSP oraz Sztab KG PSP. To na poziomie krajowym zapewniono właściwe dysponowanie SiŚ spoza województwa lubelskiego oraz bieżące dostosowywanie decyzji do zmieniającej się sytuacji. SK KG PSP prowadziło całodobowy monitoring zdarzenia, koordynując działania wielu podmiotów i służb.

Jednocześnie należy podkreślić, że równolegle do koordynacji działań związanych z pożarem w Puszczy Solskiej SK KG PSP realizowało swoje ustawowe zadania w skali całego kraju – nadzorując, analizując i koordynując działania ratownicze na terenie Polski. Prowadzono także stałą wymianę informacji z Europejskim Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) oraz innymi instytucjami i służbami, przekazując aktualny obraz sytuacji.

Doświadczenia wyniesione z tego zdarzenia potwierdzają, że skuteczne reagowanie na pożary wielkoobszarowe wymaga nie tylko odpowiednich sił i środków w terenie, ale przede wszystkim sprawnego systemu koordynacji na poziomie strategicznym. Rola SK KG PSP oraz Sztabu KG PSP w tym procesie ma charakter fundamentalny – gwarantują one spójność działań, efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów oraz sprawny nadzór nad działaniami w skali całego kraju, 24 godziny na dobę.

Nie trzeba było długo czekać na kolejne wyzwania. Już 28 maja doszło do kolejnego dużego pożaru – w powiecie wołomińskim. Zdarzenie to ponownie zaangażowało znaczące siły i środki oraz postawiło służby w stan pełnej gotowości. PSP, wspierana przez inne formacje i instytucje, ponownie stanęła w obliczu poważnego zagrożenia, skutecznie realizując swoje ustawowe zadania. Podejmowane działania były wyrazem profesjonalizmu, zaangażowania i zdolności do szybkiego reagowania, a ich nadrzędnym celem pozostawała ochrona życia, mienia oraz środowiska naturalnego.

st.bryg. Marcin Kucharski jest zastępcą dyrektora Krajowego Centrum Koordynacji Ratownictwa
st. kpt. Sebastian Czarnota jest starszym specjalistą w Krajowym Centrum Koordynacji Ratownictwa

Pożar w liczbach

Tabela 1. SiŚ COO