Strażacka misja na piechotę

Rozmowa z kpt. Przemysławem Rogalewiczem – dowódcą operacyjnym modułu GFFF Wrocław, kierownikiem Sekcji Odwodów Operacyjnych i Ćwiczeń w KW PSP we Wrocławiu, nieetatowym dowódcą GFFF Wrocław oraz zastępcą dowódcy GFFF-V Wrocław, uczestnikiem szkoleń w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, a także czterech operacji modułów PSP poza granicami kraju (Grecja 2021, Francja 2022, Grecja 2023, Hiszpania 2026)

W sierpniu doszło do spektakularnej akcji ratowniczo-gaśniczej polskich strażaków w Hiszpanii. Był to ważny egzamin, ponieważ do działań realizowanych w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności skierowano m.in. utworzony w 2026 r. moduł GFFF Wrocław (Ground Forest Fire Fighting). Zatem wyjazd do Hiszpanii stanowił „chrzest bojowy” nowego dolnośląskiego pododdziału?

Można to tak określić, choć należy dodać, że ten typ pododdziału w Polsce już od kilku lat intensywnie się rozwija. Dwa pierwsze moduły GFFF w ramach pilotażu zostały utworzone przez komendy wojewódzkie PSP w Poznaniu i Lublinie w 2023 r., a kolejne – w 2026 r. przez komendy wojewódzkie PSP we Wrocławiu, Białymstoku, Olsztynie, Łodzi i Rzeszowie. Jesteśmy więc na początku nowej drogi, a działania w Hiszpanii były dla naszego modułu pod wieloma względami ważnym egzaminem sprawdzającym zasadność i skuteczność działania tej formacji.

Czy wasz chrzest bojowy w Hiszpanii był dużym wyzwaniem?

Przede wszystkim działania były wymagające. Latem na tych terenach mieliśmy do czynienia z falą ogromnych pożarów lasów oraz ogólnie terenów niezurbanizowanych. Hiszpanie potrzebowali wsparcia, ponieważ pożary do połowy sierpnia obejmowały obszar blisko 240 tys. ha. Progres był ogromny, ponieważ w tym samym okresie 2025 r. powierzchnia objęta ogniem wynosiła ok. 33,3 tys. ha. Nie można przy tym pominąć faktu, że nasza pomoc była wcześniej zaplanowana w ramach tzw. prepozycjonowania. Wykorzystując historyczne dane o pożarach oraz prognozy na ten rok, które za sprawą zjawiska pogodowego El Niño były zatrważające, ustalono alokowanie sił Państwowej Straży Pożarnej.

Hiszpanię trawiły intensywne pożary w rejonach trudno dostępnych, m.in. górzystych. Warunki pracy ratowników nie należały do łatwych, ponieważ temperatura osiągała wysokie wartości, rzędu 30-40 stopni Celsjusza, a ziemia pokryta wysuszoną roślinnością była podatna na działanie ognia. Wilgotność ściółki oscylowała wokół wartości 1-2%, a nierzadko 0% na głębokości do 40 cm. W dodatku silne podmuchy wiatrów powodowały, że ogień bardzo łatwo przenosił się, obejmując nowe obszary. Dlatego włączenie do walki z żywiołem naszego wyspecjalizowanego modułu było w pełni zasadne. Do działania w tych specyficznych warunkach przygotowywaliśmy się od wielu miesięcy, więc działania w Hiszpanii były naszym praktycznym egzaminem i ratowniczym wyzwaniem.

I jak go zdaliście?

No cóż, lekko nie było. To nie był wakacyjny wyjazd do Hiszpanii, jaką znamy z relacji urlopowiczów i zdjęć w kolorowych pismach i folderach. Udaliśmy się tam z niełatwym zadaniem organizacyjnym oraz interwencyjnym. Warto jednak pamiętać, że specyfiką modułu GFFF jest wykonywanie zadań właśnie w szczególnie trudnych warunkach, to znaczy tam, gdzie nie można dojechać samochodami pożarniczymi. Aby tam dotrzeć, trzeba najpierw maszerować kilkanaście, a w skrajnych przypadkach nawet kilkadziesiąt kilometrów, dźwigając plecaki z wyposażeniem. Potem trzeba podjąć walkę z atakującym żywiołem przy użyciu narzędzi ręcznych czy pił. Zmagamy się z rozległymi pożarami w trudnym terenie (np. góry, bagna, gęste lasy, rozległe tereny z dala od obszarów zamieszkanych), gdzie pojazdy nie mogą wjechać. M.in. na tym właśnie polega nasza specyfika.

Jak wielu strażaków stanęło do tej walki?

Moduł GFFF Poland podczas działań w Hiszpanii składał się ze 105 strażaków ze wszystkich pododdziałów wojewódzkich. Zostaliśmy podzieleni na trzy grupy po 35 funkcjonariuszy – każda działała jedenaście dni. Potem następowała zmiana i do akcji wchodziła następna grupa. I tak przez cały sierpień.

Działanie tak dużej liczby ratowników w obcym kraju, w trudnych warunkach, ze świadomością rozmaitych zagrożeń to wyzwanie organizacyjne, logistyczne, a dla samych ratowników nierzadko także mentalne. Jak nad tym wszystkim zapanowaliście?

Jest to rzeczywiście pod wieloma względami duże przedsięwzięcie. Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że cały proces przygotowania takiego wyjazdu dokonuje się za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, a więc międzynarodowego systemu koordynacji pomocy. Kiedy już zapadła decyzja o udziale naszego modułu w działaniach, to w ramach przygotowań do Hiszpanii pojechało dwóch przedstawicieli polskiego modułu GFFF (Ground Forest Fire Fighting). Byli to mł. bryg. Jakub Siczek z Komendy Głównej PSP i kpt. Waldemar Wielgosz z Komendy Wojewódzkiej PSP w Poznaniu, którzy wzięli udział w spotkaniach przygotowawczych.

Co uzgadniano?

Można powiedzieć, że wszystko po kolei. M.in. odbyło się spotkanie planistyczne poświęcone prepozycjonowaniu (rozmieszczeniu) polskich strażaków w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, uzgodnieniu warunków pobytu, organizacji transportu do miejsca działań ludzi i sprzętu, opieki medycznej, warunków logistycznych, a więc miejsca lokacji modułu, wyżywienia ratowników itp.

Regionem stacjonowania, który nam wyznaczono, była znajdująca się w centralnej Hiszpanii Kastylia-La Mancha, a poszczególne zespoły zostały rozlokowane w prowincjach Toledo i Cuenca. Oczywiście, stosownie do potrzeb gaśniczych, następowały zmiany organizacyjne, co również stanowiło przedmiot uzgodnień. Tak było na przykład, kiedy nagle doszło do pogorszenia sytuacji pożarowej w Aragonii i trzeba było podjąć natychmiastowe działania ratowniczo-gaśnicze.

W rezultacie późnym popołudniem nasi strażacy z modułu GFFF Poland, stacjonujący w miejscowości Cuenca, zostali czasowo zadysponowani do pożaru w trudno dostępnym rejonie w okolicach miejscowości El Recuenco. Ich walka z żywiołem trwała przez całą noc. Potem zastąpił ich zespół Alpha, który rano wyjechał z Toledo. Na tego rodzaju dynamiczne zmiany musieliśmy być przygotowani zarówno organizacyjnie, jak i mentalnie. Tego wymaga tzw. tryb stand-by – podczas całego pobytu pozostajemy w dyspozycji państwa gospodarza.

Generalnie uzgodnień wymagało nie tylko wiele ważnych spraw, ale też tych, zdawałoby się, pozornie drobnych. Wszystkie miały istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania modułu. Trzeba pamiętać, że w sytuacji znacznej odległości od kraju i jego zasobów każdy problem nabiera ogromnego znaczenia i każde zaniedbanie może nieść spore trudności.

W jaki jeszcze sposób przed wyjazdem z kraju prowadzono przygotowania strażaków modułu do działań w Hiszpanii? Czy uwzględniano m.in. także zdarzenia nieprzewidywalne, jak choćby wspomniany pożar w rejonie odległym od miejsca dyslokacji?

Były to przygotowania różnorodne i dość intensywne. Na początku 2026 r. m.in. w siedzibie Komendy Wojewódzkiej PSP we Wrocławiu odbyła się odprawa szkoleniowa połączona ze zgrupowaniem kondycyjno-szkoleniowym członków modułu GFFF Wrocław. Zresztą podobnie jak w pozostałych pododdziałach GFFF w innych województwach. Strażacy wyznaczeni do udziału w akcji gaśniczej w Hiszpanii odbyli wszechstronne przeszkolenie, z uwzględnieniem specyficznych uwarunkowań, w jakich może działać moduł.

Istotnym elementem zgrupowania było też przeprowadzenie testu Work Capacity Test (WCT), będącego jednym z elementów corocznej oceny predyspozycji członków modułu GFFF do pełnienia służby w tym specjalistycznym pododdziale. Wcześniej moduł przeszedł też serię ćwiczeń poligonowych oraz międzynarodowych – m.in. w maju 2026 r. wziął udział w prestiżowych ćwiczeniach unijnych PT EU MODEX 2026 w Portugalii, gdzie działał w warunkach symulowanego pożaru wielkopowierzchniowego i gdzie jako GFFF Poland uzyskaliśmy certyfikat UE.

Jakie znaczenie ma taki certyfikat?

Bardzo istotne. Potwierdza on spełnienie wymagań stawianych modułom ochrony ludności UE i oznacza włączenie nas do elitarnej grupy tego typu modułów. Przypomnę, że jest ich sześć w całej Unii Europejskiej.

Warto też zaznaczyć, że funkcyjni wyznaczeni do modułów muszą mieć ukończone międzynarodowe szkolenia Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Odbywają się one w wielu krajach Europy, od Islandii po Cypr.

Po zakończonym cyklu przygotowań polecieliśmy do Hiszpanii wojskowymi samolotami. Natomiast sprzęt z GFFF Wrocław i Rzeszów, przeznaczony do wykorzystania podczas działań w Hiszpanii, został przetransportowany na miejsce samochodem z KM PSP we Wrocławiu. Oczywiście trzeba było wszystko dobrze zgrać, ale po to właśnie tak się wcześniej skrupulatnie przygotowywaliśmy.

Dla waszego modułu GFFF była to pierwsza zagraniczna misja, podczas gdy drugi z modułów gaśniczych, tj. GFFFV, ma już spore doświadczenia w działaniach poza granicami kraju. W 2018 r. w Szwecji miał międzynarodowy ratowniczy debiut. Potem były dwukrotne wyjazdy do gaszenia pożarów w Grecji i Francji.

Gonimy pod względem doświadczenia GFFFV, choć warto zaznaczyć, że część z nas pozostaje w podwójnej roli członków dwóch modułów. Różnica między nimi jest istotna dlatego, że w GFFFV prowadzimy działania z wykorzystaniem samochodów, a w GFFF idziemy do pożaru pieszo. Maszerować i jechać samochodem to jednak co innego, i to pod wieloma względami.

Ta różnica ma swoje istotne reperkusje, ale też wynikają z niej określone zdolności do prowadzenia działań. Koledzy z GFFFV cały sprzęt, w tym gaśniczy czy zbiorniki wody itd., mogą wieźć autami, a w GFFF dźwigamy nasz strażacki dobytek na własnych plecach. Mamy, rzecz jasna, także podręczny sprzęt gaśniczy, taki jak narzędzia ręczne, tłumice i hydronetki plecakowe, czy cięższe wyposażenie, jak pompy plecakowe itd., ale wszystko w odpowiednio mniejszych rozmiarach.

Dlatego swoją specyfikę ma także nasza technika użytkowania tego sprzętu. Polega to przede wszystkim na racjonalnym wykorzystaniu małych zasobów wody w celu „zbicia” płomieni. Wykonujemy też zadania związane z oczyszczaniem terenu, czyli jego mineralizacją. Usuwamy ściółkę na szerokość 90 cm, czasem więcej, i tworzymy pas odgradzający strefę ognia od reszty obszaru.

Przede wszystkim docieramy z naszymi narzędziami ręcznymi do miejsc niedostępnych ze względu na ukształtowanie terenu. Góry, doliny, gęste lasy czy obszary skaliste, porośnięte wysuszonymi i płonącymi formacjami roślinnymi, to tereny, do których pojazdy kołowe nie dotrą, a działać trzeba. Wszystko to sprawia, że się uzupełniamy, stosownie do potrzeb i uwarunkowań możemy potencjalnie działać jednocześnie w dwóch typach modułów naraz. I to są nasze atuty – moduły jak puzzle mogą współgrać, realizując jeden zamiar taktyczny.

Budując nowy typ modułu (GFFF), jego twórcy z KG PSP przypominają, że to nic nowego. Przeciwnie, sięgnęli do korzeni pożarnictwa. Sprzęt stosowany przez strażaków modułu GFFF, taki jak tłumice, topory czy kilofy, był dawniej powszechnie użytkowany. Teraz wraz z formacją GFFF ten sprzęt uznawany za prymitywny powrócił do łask jako wręcz zasadnicze narzędzie gaszenia pożarów typu wildfires, obejmujących lasy i inne tereny niezurbanizowane. Czy to powrót do tradycyjnych metod na zasadzie kopiuj – wklej?

Niewątpliwie aktualnie w działaniach GFFF wykorzystujemy nowe atuty. Przykładem jest m.in. zaopatrzenie w wodę. Będąc w głębokim i trudno dostępnym terenie, korzystamy m.in. ze zrzutów wody, dostarczanej przez śmigłowiec z powieszanym zbiornikiem typu bambi bucket, nie tylko na rozwijający się pożar, ale także do sprawionego przez ratowników przenośnego zbiornika. To także utrzymanie łączności czy wykorzystanie w trudnym terenie lekkich pojazdów. Słowem, co do zasady rzeczywiście sięgamy do metod walki z pożarami stosowanych w dawnych czasach, ale też wykorzystujemy nasze aktualne możliwości, co oczywiście znacząco wpływa na skuteczność naszych działań.

Jak nasze doświadczenia się prezentują w porównaniu do podobnych formacji z innych krajów?

Moduły z różnych krajów pod niektórymi względami się różnią. Na przykład struktura organizacyjna modułów GFFF w takich krajach, jak Hiszpania, Portugalia, Grecja czy Francja, jest bardzo podobna. Grupa liczy średnio 40 członków. W innych krajach są to mniejsze grupy, ale jednocześnie wszystkie mają jak gdyby wspólny kręgosłup. Chodzi o to, że wszystkie GFFF są jak wspomniane już wcześniej puzzle, które do siebie pasują. W razie potrzeby można je łączyć w jedną zgraną grupę współdziałającą podczas pożaru.

Takie analogiczne rozwiązania systemowe są bardzo ważne, zwłaszcza kiedy formuje się siły międzynarodowe, które muszą z sobą współdziałać. Zbieżność rozwiązań, np. w sposobie komunikacji, technikach prowadzenia działań, rozwiązywaniu problemów operacyjnych itp., warunkuje wręcz powodzenie takiej międzynarodowej akcji.

Czy w poszczególnych narodowych modułach jest też miejsce na odrębność?

Tak, ponieważ istnieją na przykład moduły różnej wielkości, co wynika m.in. z potencjału danego państwa. Nie znaczy to, że nie możemy efektywnie współdziałać i łączyć sił w celu prowadzenia wspólnych działań. Moduły piesze z Polski i Hiszpanii, a także innych państw, są bowiem zbudowane na tych samych zasadach, opartych na wymogach Unii Europejskiej.

Różnice występują, jednak generalnie nasze wyposażenie, obowiązujące procedury działań itd. są z sobą kompatybilne i to jest kluczowe. Warto też zwrócić uwagę na inną ważną sprawę. Otóż współdziałając, utrzymując kontakty z kolegami z innych państw, wymieniając doświadczenia i pomysły, rozwijamy się, doskonalimy nasze struktury. Dokonuje się to podczas spotkań, wymiany poglądów, ale też w drodze zdobywania własnych doświadczeń. Każdy pożar to nie tylko wspólna walka z żywiołem, ale i nauka. Rozwijamy się i także o to chodzi.

Już od lat polscy strażacy gaszą pożary poza granicami naszego kraju. Zawsze jest to wydarzenie szeroko relacjonowane w mediach, ale, co trzeba także odnotować, choć jesteśmy dumni z naszych ratowników, to pojawiają się także głosy krytyczne. Na przykład stawiane są, choć trzeba przyznać, że sporadycznie, pytania: dlaczego nasi strażacy jeżdżą do obcych krajów i tam walczą z ogniem, skoro i u nas mamy tego żywiołu pod dostatkiem?

Generalnie naszą motywacją jest pomoc kolegom z innych krajów, bo zwyczajnie wymagają wsparcia w walce z wielkimi pożarami. Zresztą zmiany klimatu powodują, że zagrożenie narasta i rozszerza się na coraz to nowe państwa. Na ten problem należy jednak spojrzeć szerzej. Jeżeli bowiem ratownicy z różnych państw wspólnie gaszą pożary w jednym z krajów, to niewątpliwie jest to także ważny przejaw współpracy europejskiej w dziedzinie bezpieczeństwa. Myślę, że bez zbędnego patosu, ale też sztucznego obniżania znaczenia tego rodzaju aktywności międzynarodowej, ten aspekt naszych działań także trzeba dostrzegać i doceniać.

Bezspornym faktem jest to, że budujemy tę jedność w wielu dziedzinach. Dokonuje się to na gruncie umacniania praw obywatelskich, wartości demokratycznych, swobody poruszania się na terenie Unii Europejskiej, ale także współpracy w zwalczaniu m.in. skutków katastrof naturalnych, takich jak np. powodzie czy wielkie pożary. Jest to dostrzegane i doceniane, o czym m.in. świadczy wypowiedź przewodniczącej Komisji Europejskiej na temat działań polskich strażaków. Ursula von der Leyen powiedziała:

– Polska wysyła swoich najlepszych strażaków, aby wspierali Hiszpanię w tym bardzo trudnym momencie. Wraz z kolegami z całej Europy pokazują, co oznacza europejska solidarność – być dla siebie nawzajem. Z całego serca pragnę podziękować tym 105 odważnym ludziom. Ich poświęcenie przypomina nam prostą prawdę: razem jesteśmy silniejsi.

No cóż, nic dodać, nic ująć.

 

W październiku 2023 r. w Komendzie Głównej PSP zapadła decyzja o utworzeniu pierwszego, ogólnokrajowego modułu GFFF Poland (Ground Forest Fire Fighting) do gaszenia pożarów lasów z ziemi. GFFF to wyspecjalizowana jednostka przeznaczona do pieszej walki z wielkopowierzchniowymi pożarami lasów, działająca w trudnym i niedostępnym terenie, głównie przy użyciu narzędzi ręcznych, bez wykorzystania ciężkich pojazdów gaśniczych. Od początku 2026 r. w PSP funkcjonuje siedem modułów GFFF, rozmieszczonych w strategicznych lokalizacjach w kraju. Dwa pierwsze – w Poznaniu i Lublinie – powstały w 2023 r. w ramach pilotażu. Od 2026 r. kolejne moduły działają we Wrocławiu, Białymstoku, Olsztynie, Łodzi i Rzeszowie.