Siła przekazu PSP

We współczesnym systemie bezpieczeństwa publicznego, a także w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej, komunikacja stała się równie ważna jak działania ratownicze. Państwowa Straż Pożarna potrzebuje sprawnych i dobrze zorganizowanych zespołów prasowych, które zapewnią spójny i profesjonalny przekaz kierowany do społeczeństwa oraz monitoring publikacji ukazujących się w internecie i w prasie.

Odpowiednia komunikacja w pierwszej godzinie kryzysu może przesądzić o skuteczności działań oraz poziomie zaufania społecznego – jest to tzw. zasada złotej godziny. Brak komunikacji lub jej opóźnienie prowadzi do eskalacji kryzysu, sprzyja powstawaniu plotek, wywołuje niepotrzebne emocje, a niekiedy także panikę. Może się również zdarzyć, że narrację przejmą osoby lub podmioty nieprzychylne straży pożarnej.

W dobie mediów elektronicznych i społecznościowych czas reakcji skrócił się do kilku minut. Już nie tylko redakcje, lecz także każdy świadek zdarzenia może opublikować nagranie lub komentarz, a fałszywa informacja – jeśli nie zostanie szybko sprostowana – zaczyna żyć własnym życiem. Redakcje coraz częściej przygotowują materiały prasowe na podstawie treści zaczerpniętych z mediów społecznościowych. Na zasadzie kuli śnieżnej powstaje coraz więcej publikacji zawierających wpisy lub komunikaty osób lub instytucji zabierających głos w dyskusji. Brak szybkiej i przemyślanej reakcji może prowadzić do kryzysu wizerunkowego, który bardzo trudno opanować lub odwrócić jego negatywne skutki.

Polityka informacyjna PSP

Z perspektywy rzecznika prasowego PSP jednym z najważniejszych elementów budowania odporności społecznej jest świadomość, że komunikacja nie rozpoczyna się dopiero w chwili kryzysu. Musi być przygotowana znacznie wcześniej – poprzez jasno określone zasady, wyszkolone zespoły i sprawny system wsparcia fotograficznego oraz filmowego. Tylko wówczas możliwe jest prowadzenie działań informacyjnych w sposób, który realnie wzmacnia bezpieczeństwo społeczne, a nie stwarza dodatkowych zagrożeń wizerunkowych.

Właśnie dlatego w PSP opracowano spójny, wielopoziomowy model polityki informacyjnej, który odpowiada na współczesne wyzwania w obszarze komunikacji – od presji mediów internetowych po masową dezinformację w mediach społecznościowych. W modelu tym kluczowe znaczenie mają zespoły prasowe działające na każdym szczeblu organizacyjnym – od poziomu powiatu po Komendę Główną PSP.

Zespoły prasowe – logiczna struktura sprawdzona podczas kryzysów

Jednym z najważniejszych założeń polityki informacyjnej PSP jest przekonanie, że zespoły prasowe nie są dodatkiem ani abstrakcyjnym pomysłem, lecz pełnoprawnym elementem systemu bezpieczeństwa. Ich organizacja wynika z doświadczeń związanych z powodziami, wichurami, pożarami oraz innymi zdarzeniami, które w ostatnich latach pokazały, że dostęp do informacji jest dla społeczeństwa równie ważny jak dostęp do pomocy ratowniczej.

Poziom wojewódzki – centrum koordynacji informacji

W komendach wojewódzkich PSP zespoły prasowe pełnią funkcję węzła komunikacyjnego, do którego spływają informacje z powiatów, a następnie są przekazywane do Komendy Głównej PSP. Rzecznik prasowy województwa jest głównym moderatorem przekazu, jednak jego zaplecze stanowią:

• komórki organizacyjne realizujące zadania informacyjne;
• funkcjonariusze wyznaczeni do wsparcia, zastępstwa oraz obsługi treści w mediach społecznościowych;
• osoby odpowiedzialne za gromadzenie i opracowywanie materiałów fotograficznych i wideo.

Co szczególnie istotne, to właśnie na poziomie województwa utworzono listy twórców – fotografów i filmowców. Dzięki temu rzecznik wojewódzki ma możliwość niezwłocznego zapewnienia obsługi fotograficznej i wideo, nawet w sytuacji, gdy akcja ratownicza trwa kilka dni lub wymaga wielokrotnej rotacji obsady.

Poziom powiatowy – pierwsza linia kontaktu z mediami

W komendach powiatowych i miejskich PSP działają nieetatowe zespoły prasowe – najmniejsze, lecz jednocześnie najbardziej dynamiczne komórki informacyjne w strukturze PSP. To właśnie one jako pierwsze podejmują działania:

• odbierają telefony od lokalnych dziennikarzy;
• przygotowują krótkie komunikaty dla mediów tradycyjnych i społecznościowych;
• przekazują stanowiskom kierowania i rzecznikom wojewódzkim informacje o zdarzeniach o istotnym potencjale medialnym.

Oficer prasowy pełni tu funkcję koordynatora, jednak jego pracę wspierają co najmniej dwie osoby przygotowane do pełnienia zastępstwa. W praktyce przekłada się to na możliwość utrzymania ciągłości przekazu informacyjnego, nawet podczas długotrwałych działań wyczerpujących zasoby kadrowe.

Komenda Główna PSP oraz szkoły PSP

Wydział Prasowy Komendy Głównej PSP stanowi najważniejszą jednostkę w sieci komunikacyjnej PSP. To tutaj:

• koordynuje się działania informacyjne podczas zdarzeń o skali krajowej;
• prowadzi się monitoring mediów i analizę ryzyk wizerunkowych;
• współpracuje się z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa (RCB), Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) i służbami podległymi;
• rozwija się krajowy wykaz fotografów i operatorów PSP;
• prowadzi się szkolenia dla rzeczników i oficerów prasowych;
• wspiera się jednostki wojewódzkie podczas największych kryzysów.

W praktyce oznacza to, że KG PSP stanowi nie tylko centrum koordynacji działań informacyjnych, lecz także ośrodek szkoleniowy wyznaczający standardy komunikacji dla całej formacji.

Rzecznik i oficer prasowy

W nowoczesnym systemie komunikacji PSP rzecznik i oficer prasowy nie pełnią już wyłącznie funkcji pośredników w kontaktach z mediami. Są pełnoprawnymi specjalistami do spraw komunikacji społecznej, którzy:

• analizują ryzyka wizerunkowe;
• zarządzają sytuacjami kryzysowymi;
• moderują komunikację operacyjną i społeczną;
• przygotowują treści o znaczeniu strategicznym;
• prowadzą szkolenia z zakresu kontaktów z mediami;
• koordynują działania zespołów prasowych na niższych szczeblach organizacyjnych.

Rzecznik prasowy – szczególnie na poziomie wojewódzkim i krajowym – pełni dodatkowo funkcję wiodącego komunikatora, czyli osoby zarządzającej jednolitym przekazem podczas zdarzeń o dużej skali. Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ w takich momentach informacja staje się tak samo ważna jak zasoby operacyjne.

Oficer prasowy z kolei najczęściej współpracuje z kierującym działaniem ratowniczym (KDR), zbiera informacje, przygotowuje komunikaty i dba o to, aby opinia publiczna otrzymywała rzetelny i uporządkowany przekaz.

Obsługa fotograficzna i filmowa – oczy PSP w czasie kryzysu

Współczesne działania komunikacyjne PSP nie mogą funkcjonować bez wysokiej jakości dokumentacji. Fotografia i film nie tylko wzmacniają przekaz medialny, ale przede wszystkim dokumentują pracę ratowników, umożliwiają analizę działań, budują transparentność i wzmacniają poczucie bezpieczeństwa społecznego. Dlatego w PSP funkcjonuje systemowy mechanizm wsparcia fotograficznego i wideo.

W każdym województwie funkcjonują oficjalne listy fotografów i filmowców. Wszyscy twórcy przechodzą szkolenia i potwierdzają znajomość zasad dokumentowania zdarzeń ratowniczych, w tym:

• zasad bezpieczeństwa pracy;
• ochrony danych osobowych i prywatności;
• zasad udostępniania materiałów;
• przepisów prawa autorskiego i zasad udzielania licencji.

Dzięki temu materiał fotograficzny i filmowy jest nie tylko wartościowy, lecz także zgodny z wymogami prawnymi i wizerunkowymi PSP.

Dysponowanie twórców – tylko przez stanowiska kierowania

Fotografowie i operatorzy mogą zostać skierowani na miejsce zdarzenia wyłącznie:

• na wniosek KDR;
• na wniosek rzecznika prasowego lub oficera prasowego;
• przez stanowisko kierowania właściwe dla danego poziomu działań.

Rozwiązanie to gwarantuje bezpieczeństwo, właściwą koordynację oraz racjonalne wykorzystanie zasobów.

Praca na miejscu zdarzenia – zasady profesjonalizmu

Twórcy są zobowiązani do:

• wykonywania poleceń KDR;
• posiadania środków ochrony indywidualnej;
• poruszania się po terenie działań w sposób niezakłócający pracy ratowników;
• oznaczania materiałów zgodnie z zasadami obowiązującymi w PSP;
• przekazywania fotografii do archiwum właściwej komendy powiatowej.

Materiały te mają znaczenie nie tylko informacyjne, lecz także dokumentacyjne – są wykorzystywane do analiz, sporządzania raportów oraz w działaniach promujących bezpieczeństwo.

Zintegrowana komunikacja – fundament odporności społecznej

Działania prasowe i dokumentacyjne PSP tworzą jeden spójny system. Oznacza to:

• wspólny przekaz;
• jednolite źródła informacji;
• ciągłą wymianę danych pomiędzy szczeblami organizacyjnymi;
• natychmiastowe wykorzystanie fotografii i nagrań w komunikatach;
• koordynację działań informacyjnych między PSP, MSWiA, RCB i innymi służbami.

To właśnie ta integracja sprawiła, że podczas powodzi w 2024 r. oraz pożarów w latach 2025–2026 komunikacja PSP była nie tylko szybka, lecz przede wszystkim rzetelna, przewidywalna i budząca zaufanie społeczne.

Polityka informacyjna – element gotowości bojowej

Tak jak sprzęt ratowniczy wymaga konserwacji i testowania, tak również system komunikacyjny PSP musi być stale utrzymywany w gotowości. Kadra kierownicza komend powiatowych i miejskich PSP jest zobowiązana do:

• szkolenia rzeczników i członków zespołów prasowych;
• zapewniania im odpowiedniego wyposażenia;
• dbania o ciągłość działań poprzez system zastępstw;
• prowadzenia monitoringu mediów;
• reagowania na zagrożenia wizerunkowe;
• współpracowania z innymi służbami przy koordynacji przekazu.

W praktyce oznacza to, że komunikacja stanowi pełnoprawny element systemu reagowania kryzysowego.

Silna komunikacja to silne społeczeństwo

Dzięki jasnym procedurom, precyzyjnie zorganizowanym zespołom prasowym i profesjonalnemu wsparciu fotograficznemu PSP buduje trwały i odporny system komunikacyjny. System ten pozwala:

• zapobiegać dezinformacji;
• kształtować poczucie bezpieczeństwa;
• wzmacniać zaufanie do instytucji publicznych;
• podkreślać profesjonalizm działań ratowniczych;
• chronić wizerunek służby i państwa.

Współczesne społeczeństwo reaguje na kryzysy w trybie natychmiastowym. Dlatego PSP – tak jak dba o przygotowanie sprzętu i wyszkolenie ratowników – zapewnia również gotowość informacyjną. Nie jest to dodatek do działań operacyjnych, lecz ich integralna część i jeden z filarów odporności społecznej.

Czy zespoły prasowe są konieczne?

Współczesne działania ratownicze nie ograniczają się wyłącznie do sfery operacyjnej. Każdy kryzys ma również wymiar informacyjny, który może wzmacniać poczucie bezpieczeństwa lub – przeciwnie – potęgować chaos, nadmierne emocje i panikę. Z perspektywy PSP szybka, rzetelna i skoordynowana komunikacja ze społeczeństwem stała się nieodłącznym elementem reagowania kryzysowego.

Powódź na południu Polski (2024)

Najlepszym przykładem konieczności prowadzenia komunikacji ze społeczeństwem jako elementu reagowania kryzysowego była powódź na południu Polski w 2024 r., której skala – zarówno operacyjna, jak i informacyjna – miała charakter wyjątkowy. Tysiące interwencji, zaangażowanie znacznych sił i środków oraz dynamicznie zmieniająca się sytuacja pogodowa wymagały precyzyjnego obiegu informacji pomiędzy strukturami PSP (od poziomu powiatu przez województwo po KG PSP), a także pomiędzy administracją samorządową i rządową oraz służbami współpracującymi.

Od 11 września 2024 r. w związku z prognozą ekstremalnych opadów rozpoczęto działania mające na celu natychmiastowe usprawnienie przepływu informacji pomiędzy Wydziałem Prasowym KG PSP, rzecznikami prasowymi komendantów wojewódzkich i szkół PSP, Departamentem Komunikacji Społecznej MSWiA, Wydziałem Polityki Informacyjnej RCB i rzecznikami służb podległych MSWiA.

Współdziałanie odbywało się zgodnie z procedurami krajowego i resortowego planu zarządzania kryzysowego. Jednym z pierwszych zadań było rozesłanie prognoz pogody oraz sprawdzenie dostępności wszystkich rzeczników prasowych komendantów wojewódzkich oraz szkół PSP w nadchodzących dniach (kulminację silnych opadów deszczu prognozowano na 13–16 września).

Wsparcie fotograficzne i prasowe

Aby zapewnić kompleksową dokumentację zdarzeń oraz sprawną komunikację ze społeczeństwem, w tym za pośrednictwem mediów społecznościowych, na teren województw dolnośląskiego i opolskiego zadysponowano wytypowanych fotografów PSP z sześciu województw. Równocześnie skierowano rzeczników prasowych komend wojewódzkich PSP z województw świętokrzyskiego i podkarpackiego w celu wsparcia rzeczników prasowych komendantów wojewódzkich PSP we Wrocławiu i Opolu.

W najbardziej poszkodowanym rejonie – powiecie kłodzkim – działał również pełnomocnik MSWiA ds. zarządzania kryzysowego. W celu zapewnienia mu obsługi medialnej do Stronia Śląskiego i Lądka-Zdroju oddelegowano rzeczników z województw warmińsko‑mazurskiego i zachodniopomorskiego.

Dlaczego było to tak ważne?

W trakcie powodzi wielokrotnie pojawiały się fałszywe lub nieprecyzyjne informacje, m.in. o rzekomych ewakuacjach. Natychmiastowa reakcja rzeczników PSP, którzy przygotowywali komunikaty, briefingi oraz prowadzili aktywną komunikację w mediach społecznościowych, umożliwiła:

• szybkie sprostowanie nieprawdziwych informacji;
• uspokojenie opinii publicznej;
• zapewnienie transparentności działań;
• zapobieżenie eskalacji paniki.

W ten sposób odpowiednio przygotowany i przeszkolony zespół prasowy bezpośrednio wpłynął na poczucie bezpieczeństwa obywateli, ukazując zaangażowanie ratowników oraz wyjaśniając bieżące działania i priorytety służb.

Pożar Biebrzańskiego Parku Narodowego (2025)

Ten długotrwały pożar przyciągnął ogromne zainteresowanie mediów, organizacji ekologicznych i mieszkańców regionu. Aby zapewnić odpowiednie warunki do realizacji spójnego przekazu informacyjnego ze strony PSP, utworzono wojewódzki zespół prasowy funkcjonujący przy sztabie strategicznym. W skład zespołu weszli oficerowie prasowi PSP z województwa podlaskiego, a na miejsce skierowano również zespół fotografów PSP z kilku województw. Komenda Główna PSP wsparła działania, kierując na miejsce rzecznika prasowego komendanta głównego PSP oraz koordynując pracę zespołu i wzmacniając go funkcjonariuszami PSP spoza województwa podlaskiego.

Ponieważ działania gaśnicze trwały kilka dni, należało zapewnić rotacyjność zarówno członków zespołu prasowego, jak i fotografów. Bez tych działań niemożliwe byłoby regularne informowanie społeczeństwa i mediów o przebiegu akcji. Dziennikarze relacjonujący akcję gaśniczą oczekiwali bieżących informacji o działaniach strażaków – otrzymywali je m.in. podczas porannych briefingów po posiedzeniach sztabu kryzysowego, a także za pośrednictwem komunikatów i indywidualnych nagrań przygotowywanych zgodnie z potrzebami poszczególnych redakcji.

Pożar hali w Kawlach (2025)

Nagrania internautów pojawiły się w sieci niemal natychmiast po wybuchu pożaru. Oparte na nich artykuły, zawierające jedynie szczątkowe informacje, zaczęły być publikowane jeszcze przed przybyciem pierwszych zastępów na miejsce zdarzenia.

Na miejsce zdarzenia zadysponowano oficera prasowego z miejscowej komendy powiatowej PSP oraz rzecznika prasowego komendy wojewódzkiej PSP, który na bieżąco przekazywał informacje o przebiegu akcji ratowniczo-gaśniczej. W początkowej fazie działań w przestrzeni medialnej zaczęły pojawiać się niepotwierdzone informacje o śmierci druha Ochotniczej Straży Pożarnej, który zaginął w trakcie akcji gaśniczej. Na tym etapie poszukiwań wiadomości o śmierci nie były potwierdzone przez służby prowadzące działania. Sprzyjało to pojawianiu się dezinformacji i spekulacji w mediach oraz w internecie. Dopiero w późniejszym czasie tragiczna informacja o śmierci druha została potwierdzona przez właściwe służby. Wydział Prasowy KG PSP dodatkowo wspierał działania, monitorując przekaz medialny oraz przygotowując materiały do mediów społecznościowych – rzecznicy z województwa pomorskiego nie dysponowali wówczas wystarczającym czasem na realizację tych zadań. W kolejnych dniach Komenda Główna PSP kontynuowała wsparcie komunikacyjne, dysponując na miejsce zdarzenia zespoły fotograficzne. Zapewnienie rotacji oraz koordynację pracy oficerów prasowych wchodzących w skład zespołu prasowego powierzono rzecznikowi prasowemu Komendy Wojewódzkiej PSP w Gdańsku.

Zespoły prasowe są częścią systemu bezpieczeństwa – nie dodatkiem

Zarówno powódź, jak i długotrwałe pożary w 2025 r., pokazały jedno: brak sprawnie funkcjonującego zespołu prasowego może potęgować kryzys, natomiast tworzenie skoordynowanego przekazu zapewnia stabilność, spokój i jasność działań.

Współczesne sytuacje kryzysowe rozgrywają się równolegle w sferze operacyjnej i informacyjnej. Obywatele oczekują jasnych i szybkich komunikatów zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym. Luka wynikająca z braku oficjalnych informacji jest natychmiast wypełniana domysłami i niezweryfikowanymi treściami, pojawiającymi się masowo najpierw w internecie, a następnie w mediach masowych.

Dlatego niezwykle istotna jest konsekwentna realizacja kluczowych założeń systemu komunikacji PSP, w tym:

1. Tworzenie etatowych zespołów prasowych.

W komendach wojewódzkich i szkołach PSP jednoosobowe stanowisko rzecznika jest niewystarczające. Jego zadania obejmują m.in.:

• kontakt z przedstawicielami mediów;
• prowadzenie stron internetowych i social mediów;
• tworzenie materiałów prasowych;
• koordynację materiałów fotograficznych i filmowych przygotowywanych przez fotografów PSP;
• monitorowanie mediów;
• współpracę ze służbami i instytucjami zaangażowanymi w koordynację przekazu medialnego w czasie kryzysu.

2. Działanie systemu w trybie 24/7 – analogicznie do pracy sztabu.

Komunikacja społeczna podczas kryzysu nie ustaje. Należy zapewnić ciągłość działań, możliwość natychmiastowego reagowania, korygowania nieprawdziwych informacji oraz bieżącą obsługę mediów. Co istotne, działania komunikacyjne często trwają również po zakończeniu działań ratowniczych.

3. Stałe listy wsparcia.

Skutecznym rozwiązaniem, które potwierdziło swoją użyteczność w praktyce, było opracowanie stałych list fotografów, rzeczników i oficerów prasowych gotowych do wsparcia działań na poziomie wojewódzkim i krajowym. Rozwiązanie to zapewniło ciągłość pracy zespołów prasowych, wzmocnienie kadrowe, umożliwiło rotację oraz poprawę warunków pracy.

4. Standaryzacja raportów operacyjnych.

Raporty sztabów KW PSP i KG PSP powinny zawierać wyodrębnioną część informacyjną, obejmującą skrócony opis priorytetowych działań, wskazanie lokalizacji, liczbę zaangażowanych sił i środków oraz plany na najbliższy czas. Brak takich danych utrudnia szybkie przygotowanie komunikatów dla mediów oraz sprawne przekazanie informacji instytucjom współpracującym, a także podczas briefingów prasowych organizowanych w związku z posiedzeniami sztabu kryzysowego z udziałem wojewody lub ministra.

5. Stały przepływ informacji pomiędzy sztabem a zespołem prasowym.

Koordynacja operacyjno‑informacyjna stanowi warunek rzetelnej komunikacji. Może być realizowana za pośrednictwem oficera łącznikowego lub poprzez cykliczne raporty operacyjne.

6. Doprecyzowanie zasad współpracy ze sztabem.

Zespół prasowy współpracuje ze sztabem, jednak działa w imieniu kierownika jednostki i nie powinien podlegać bezpośrednio szefowi sztabu.

7. Komunikator przeznaczony dla jednostek PSP.

Wdrożenie bezpiecznego kanału wymiany danych usprawni komunikację wewnętrzną i zewnętrzną, szczególnie podczas działań wielodniowych i wielopodmiotowych.

Kryzysy ostatnich lat jednoznacznie pokazały, że komunikacja stanowi element prowadzenia działań ratowniczych, a nie jedynie ich otoczkę. Dzięki sprawnie funkcjonującym zespołom prasowym możliwe jest:

• zapobieganie dezinformacji;
• uspokajanie emocji społecznych;
• zwiększanie odporności społecznej;
• budowanie zaufania do PSP i państwa;
• wspieranie działań ratowniczych poprzez właściwy obieg informacji.

Profesjonalna, całodobowa i skoordynowana komunikacja stanowi dziś standard bezpieczeństwa – równie niezbędny jak sprzęt ratowniczy, łączność operacyjna czy gotowość bojowa i wyszkolenie jednostek PSP.

Wydział Prasowy Komendy Głównej PSP