Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026

Z dniem 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, która ustanowiła jednolite ramy organizacyjne i zadaniowe systemu ochrony ludności i obrony cywilnej (OLiOC) w Polsce. Jej instrumentem wykonawczym i finansowym jest Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, który otwiera nowy rozdział w funkcjonowaniu jednostek ochrony przeciwpożarowej, w tym Państwowej Straży Pożarnej.

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (dalej: Program) na lata 2025-2026 został przyjęty uchwałą nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r., ogłoszoną w Monitorze Polskim z dnia 4 czerwca 2025 r. Dokument porządkuje i finansowo wzmacnia systemowe działania państwa na rzecz bezpieczeństwa powszechnego – od budowli ochronnych, przez logistykę i edukację, po bezpieczną łączność oraz organizację Korpusu Obrony Cywilnej. Program stanowi podstawę finansowania zadań OLiOC i ukierunkowuje je na konkretne efekty w perspektywie dwóch lat (kolejne programy będą opracowywane na okres czterech lat, z ich aktualizacją po dwóch latach).

Bezpośrednią podstawą prawną opracowania Programu jest art. 156 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, natomiast szczegółową zawartość Programu, w tym jego elementy obligatoryjne (okres realizacji, plan finansowy, wykaz zadań, harmonogram, organy i podmioty realizujące/finansujące oraz wskazanie zadań priorytetowych), doprecyzowuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 2025 r. w sprawie szczegółowej zawartości Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.

Celem nadrzędnym Programu jest zbudowanie sprawnego, zintegrowanego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej, zdolnego do działania w przypadku każdego rodzaju zagrożenia – w czasie pokoju, sytuacji kryzysowych, stanów nadzwyczajnych i wojny – z uwzględnieniem specyfiki województw i realnych scenariuszy ryzyka. Program akcentuje konsolidację planowania, interoperacyjność struktur oraz stałą współpracę administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi.

W latach 2025-2026 przewidziano sześć przekrojowych kierunków działań:

• inwentaryzacja i uzupełnianie zasobów na potrzeby realizacji zadań OLiOC;
• rozwijanie zdolności organów i podmiotów OLiOC w zakresie zapobiegania zagrożeniom i reagowania na nie;
• organizacja zintegrowanej wymiany informacji i Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej (SBŁP);
• budowa, przeglądy i modernizacja obiektów zbiorowej ochrony;
• zwiększenie zasobów materiałowych OLiOC i zapewnienie ciągłości dostaw umożliwiających wykonywanie zadań przez co najmniej 72 godziny w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej oraz w czasie wojny;
• podnoszenie świadomości społecznej oraz rozwijanie współpracy na rzecz bezpieczeństwa państwa przy wsparciu organizacji pozarządowych.

Dążąc do realizacji przyjętego celu strategicznego, w Programie wskazano sześć kluczowych obszarów zadaniowych ze szczegółowymi działami, w których ujęto tematycznie określone działania i harmonogram ich realizacji.

Obszar 1. Obiekty zbiorowej ochrony:

• wznoszenie budowli ochronnych zapewniających przetrwanie w przypadku wystąpienia skażeń i uderzeń z powietrza;
• miejsca doraźnego schronienia;
• centralna ewidencja obiektów zbiorowej ochrony.

Obszar 2. Zabezpieczenie logistyczne i ciągłość dostaw:

• uzupełnienie zasobów i infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej;
• zapewnienie ciągłości dostaw podstawowych usług;
• ewidencja zasobów.

Obszar 3. Utrzymanie i rozwój podmiotów ochrony ludności i organizacji pozarządowych, w tym krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, Państwowego Ratownictwa Medycznego i jednostek ochrony przeciwpożarowej:

• wyposażenie ratowników podmiotów ochrony ludności;
• sprzęt do działań ratowniczych;
• sprzęt do ewakuacji;
• sprzęt logistyczny oraz sprzęt CBRN;
• utrzymanie wyposażenia;
• realizacja zadań z zakresu ratownictwa medycznego;
• pomoc humanitarna.

Obszar 4. Edukacja, szkolenia i baza szkoleniowa, które tworzą następujące działy:

• edukacja;
• szkolenia;
• zapewnienie dostępności kierowców na potrzeby ochrony ludności i obrony narodowej;
• publikacje i promocja ochrony ludności w ramach obrony cywilnej;
• badania i rozwój w obszarze ochrony ludności;
• baza i zaplecze poligonowe.

Obszar 5. Bezpieczna Łączność Państwowa oraz alarmowanie, ostrzeganie i powiadamianie, które tworzą działy:

• System Bezpiecznej Łączności Państwowej;
• alarmowanie, ostrzeganie i powiadamianie.

Obszar 6. Korpus Obrony Cywilnej, który tworzą działy:

• utworzenie Korpusu Obrony Cywilnej (personel OC i krajowa rezerwa OC);
• oznakowanie podmiotów OC.

Rola Państwowej Straży Pożarnej

Spośród szeregu zadań przewidzianych do realizacji w 2025 r. PSP, jako wiodący podmiot ochrony ludności i obrony cywilnej, otrzymała zadania w czterech obszarach zadaniowych.

Pierwszym z nich jest obszar dot. obiektów zbiorowej ochrony. PSP uczestniczy w procesie opiniowania, oceny i przygotowania budowli ochronnych, a także w tworzeniu systemu ich ewidencji. Komendant Główny PSP odpowiada za uruchomienie i prowadzenie Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony, a także za nadzór nad jednolitymi standardami ich funkcjonowania.

W kolejnym obszarze – logistycznym – PSP bierze udział w tworzeniu i utrzymaniu zasobów OLiOC, w tym w organizacji baz magazynowych, przygotowując zaplecze do wsparcia ewakuacji oraz dystrybucji pomocy humanitarnej. Na podstawie upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Komendant Główny PSP realizuje utworzenie i utrzymanie Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności. Działania te prowadzone są we współpracy z pozostałymi organami administracji publicznej zaangażowanymi w rozwój systemu ochrony ludności i obrony cywilnej.

Z perspektywy PSP oraz KSRG większość zadań z trzeciego obszaru Programu ukierunkowana jest na znaczne zwiększenie możliwości operacyjnych i specjalistycznych jednostek ochrony przeciwpożarowej. Realizowane jest doposażenie jednostek PSP i KSRG w samochody ratowniczo-gaśnicze oraz sprzęt ratowniczy, w tym specjalistyczne wyposażenie do działań w warunkach zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiacyjnych i nuklearnych (CBRN). Zwiększenie potencjału sprzętowego ułatwi również współdziałanie z Ministerstwem Obrony Narodowej w realizacji przedsięwzięć wynikających z obowiązków państwa gospodarza (HNS) oraz pozamilitarnych przygotowań obronnych państwa, zwiększając możliwości zabezpieczenia obiektów wojskowych i wsparcia operacyjnego.

Równie istotnym obszarem Programu są szkolenia i edukacja. Akademia Pożarnicza w ramach swoich zadań prowadzi szkolenia ustawowe z zakresu OLiOC dla organów OLiOC (ministrów, sekretarzy stanu i podsekretarzy stanu, kierowników urzędów centralnych, a także wojewodów, marszałków województw, starostów oraz prezydentów miast na prawach powiatu). PSP realizuje również szkolenia kierowców kategorii C+E oraz D oraz tworzy niezbędne zaplecze poligonowe, infrastrukturalne i edukacyjne w szkołach oraz ośrodkach szkolenia PSP. Jednocześnie realizowane są działania informacyjne skierowane do obywateli, mające na celu poprawę poziomu przygotowania społeczeństwa na różnego rodzaju kryzysy, np. przerwy w dostawach mediów, konieczną ewakuację czy funkcjonowanie w warunkach ograniczonej dostępności infrastruktury istotnej z punktu widzenia codziennego życia.

Ramy finansowe i organizacyjne

Zgodnie z ustawą i Programem na realizację zadań OLiOC co roku przeznaczane są środki w wysokości co najmniej 0,3% PKB. W puli tej mieści się m.in. komponent ujęty w limicie wydatków obronnych (0,15% PKB), wyodrębniany przez Ministra Obrony Narodowej na zadania OLiOC i ujmowany w odpowiednich częściach budżetu państwa.

Środki zaplanowane w poszczególnych obszarach Programu są co do zasady przypisane do tych obszarów i trafiają do dysponentów części budżetowych (m.in. MSWiA, MON) i wojewodów (wraz z dotacjami celowymi dla jednostek samorządu terytorialnego). W podziale środków uwzględnia się m.in. liczbę ludności, poziom urbanizacji, a także priorytety „Tarczy Wschód”.

W realizacji Programu istotne znaczenie miała rola wojewodów jako dysponentów budżetu państwa określonych w części 85 Ustawy budżetowej. Do ich zadań należało prowadzenie naboru i oceny wniosków, zawieranie umów dotacyjnych oraz przekazywanie środków finansowych. Finansowanie kierowano w pierwszej kolejności do jednostek samorządu terytorialnego – zarówno na zadania własne, jak i zlecone – a także do podmiotów systemu ochrony ludności, w tym do komend PSP.

W lipcu 2025 r. decyzją MSWiA środki przyznane wojewodom na realizację trzeciego obszaru  w łącznej kwocie 619,5 mln zł zostały w całości przekazane na zadania z zakresu HNS realizowane przez komendantów wojewódzkich i komendantów powiatowych/miejskich PSP. Jednocześnie w celu koordynacji zakupów w tym obszarze Komendant Główny PSP otrzymał dyspozycję opracowania rozdzielnika realizacji zadań Programu z obszaru 3, z podziałem na poszczególne komendy wojewódzkie PSP oraz szkoły PSP.

Listopadowa nowelizacja Programu OLiOC – najważniejsze zmiany

Uchwała Rady Ministrów nr 151 z dnia 4 listopada 2025 r. znowelizowała załącznik do Programu, wprost dopuszczając w 2025 r. transfery środków między obszarami 1, 2, 3 i 5. Zmiana ta miała ułatwić domykanie zakontraktowanych przedsięwzięć i reagowanie na rzeczywiste tempo postępowań (zwłaszcza inwestycyjnych).

Zmieniono także charakter zapisanych w załączniku wolumenów sprzętu i asortymentu w trzecim obszarze – wskazane liczby po aktualizacji miały w 2025 r. charakter minimalny, co umożliwiło zakup większej liczby pozycji w granicach dostępnego limitu środków w miejsce pozycji, których realizacja w 2025 r. była niemożliwa lub w przypadku których wygospodarowano oszczędności.

Realizacja Programu OLiOC przez PSP

Z perspektywy podmiotów realizujących zadania OLiOC rok 2025 charakteryzował się wysoką dynamiką uruchamiania i finalizacji postępowań zakupowych w jednostkach organizacyjnych PSP. Komendy wykorzystywały środki Programu, prowadząc postępowania zakupowe m.in.  w trybie ustawy – Prawo zamówień publicznych, dostosowując dobór trybu do wartości oraz specyfiki zamówień. Działania te były realizowane w około pięciomiesięcznym okresie.

W realiach krótkiego czasu realizacji postępowań przetargowych, w celu zapewnienia spójnego nadzoru nad realizacją zamówień publicznych oraz bieżącej sprawozdawczości, w Komendzie Głównej PSP opracowano i wprowadzono do stosowania służbowego aplikację monitorującą realizację przedsięwzięć w ramach Programu w systemie WEBCON – „Monitoring Programu OLiOC”. Uruchomienie aplikacji umożliwiło wgląd w status postępowań, ich synchronizację i priorytetyzację, a także wczesne identyfikowanie zadań, które w 2025 r. okazały się niemożliwe do zrealizowania, m.in. ze względu na zbyt krótki czas potrzebny na wyprodukowanie danej jednostki sprzętu.

Zakres rzeczowy i profil asortymentu wynikający z rozdzielnika wskazywały konkretne wyposażenie i ilość sprzętu do zakupienia, która po aktualizacji założeń Programu stanowiła wartość minimalną. Pomimo krótkiego czasu przewidzianego na realizację zadań, dużej liczby równoległych postępowań przetargowych oraz poszerzonego katalogu asortymentu większość zakupów realizowanych w ramach trzeciego obszaru zamknięto z sukcesem do końca roku budżetowego.

Dodatkowo, po listopadowej nowelizacji Programu, wojewodowie – na podstawie składanych wniosków oraz w granicach przyznanych limitów i zgodnie z priorytetami Programu – przenosili niewykorzystane środki finansowe do jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów ochrony ludności, w tym do PSP.

Środki przeznaczone na trzeci obszar umożliwiły doposażenie ratowników w balistyczne środki ochrony indywidualnej adekwatne i dostosowane do realizacji zadań z zakresu obrony cywilnej, w tym prowadzenia działań ratowniczych w czasie wojny, m.in. kamizelki i hełmy ochronne oraz tarcze balistyczne. Zakupiono również dodatkowe wyposażenie i przeznaczono środki na utrzymanie gotowości operacyjnej specjalistycznych grup ratowniczych, m.in. poprzez zakup i utrzymanie psów ratowniczych oraz stworzenie mobilnych magazynów drewna dla grup poszukiwawczo-ratowniczych. Realizowano także remonty i modernizacje obiektów PSP, jak również inwestycje w zakresie projektowania oraz budowy hal magazynowych (docelowo po jednej na województwo).

Rok 2025 zakończył się dla PSP wydatkami w trzecim obszarze na łączną kwotę ponad 726 mln zł.

Zwiększenie środków przez wojewodów w ramach obszaru drugiego pozwoliło PSP uzupełnić zasoby i infrastrukturę niezbędne do realizacji zadań ochrony ludności. W ramach zakupów pozyskano m.in. wózki widłowe i pojazdy elektryczne do obsługi magazynów, pompy do wody zanieczyszczonej, geowłókninę, osuszacze powietrza, sprzęt do ewakuacji i tymczasowego zakwaterowania, m.in. łóżka, namioty, kuchnie polowe, nagrzewnice. Uzupełniono zapasy sorbentów, środków pianotwórczych, racji żywieniowych, a także rozbudowywano zaplecze magazynowe. Zakupiono również sprzęt ratowniczy wykraczający poza katalog sprzętowy wymieniony w obszarze trzecim, m.in.: samochody z drabiną mechaniczną, skutery wodne z platformą ratowniczą oraz bezzałogowe statki powietrzne.

Łączny koszt asortymentu pozyskanego ze środków przeznaczonych do realizacji zadań w sytuacjach kryzysowych, katastrofach, zdarzeniach masowych, podczas gwałtownych zjawisk atmosferycznych, zagrożeń CBRN oraz w czasie wojny wyniósł blisko 190 mln zł.

W obszarze czwartym PSP postawiła przede wszystkim na specjalistyczne przeszkolenie personelu. Oprócz wzmocnienia bazy szkoleniowej przeprowadzono zakres szkoleń praktycznych – od szkoleń dla operatorów i pilotów bezzałogowych statków powietrznych, przez szkolenia operatorów sprzętu specjalistycznego, po szkolenia dla kierowców kategorii C+E oraz D (łącznie na kursy prawa jazdy skierowano 479 funkcjonariuszy PSP oraz 97 druhów OSP).

Podnosząc efektywność szkoleń, doposażono bazę dydaktyczną – Akademia Pożarnicza oraz szkoły PSP wyposażyły sale wykładowe, uruchomiono platformę szkoleniową i narzędzia IT, zakupiono BSP do celów edukacyjnych, a równolegle rozbudowano poligony szkół PSP oraz ośrodków szkolenia komend wojewódzkich PSP (trenażery wyważania drzwi, komory rozgorzeniowe, stanowiska do ćwiczeń z ratownictwa wysokościowego).

Łącznie na cele edukacyjne, szkolenia oraz utworzenie bazy szkoleniowej i zaplecza poligonowego wydano ponad 28,5 mln zł.

Opracowanie i wdrożenie centralnych ewidencji: CEOZO i CEZOL

Budowa systemu Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony postępowała równolegle z wejściem w życie rozporządzenia MSWiA z 7 lipca 2025 r. w sprawie Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony (DzU 2025, poz. 922), które określiło sposób prowadzenia ewidencji, przekazywania informacji o obiektach oraz współpracy organów ochrony ludności z administracją budowlaną i PSP, stanowiąc podstawę do uruchomienia krajowej bazy danych o OZO. W 2025 r. KG PSP zrealizowała zakupy niezbędnej infrastruktury i licencji, a na pozyskanej platformie przygotowano środowisko produkcyjne aplikacji. Łączne nakłady na stworzenie CEOZO wyniosły ok. 2 mln zł.

W 2025 r. realizowana była również budowa Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności, dla której zakończono prace na poziomie techniczno‑deweloperskim. Na etapie inwestycyjnym KG PSP zrealizowała zakupy na łączną kwotę ponad 9 mln zł, co umożliwiło uruchomienie systemu i rozpoczęcie przygotowań do jego produkcyjnego wykorzystania. Ze względu na konieczność zapewnienia odpowiedniego okresu wdrożenia tego systemu, a także organizacji szkoleń dla osób wyznaczonych do jego obsługi, zakłada się osiągnięcie pełnej gotowości operacyjnej systemu w terminie do 30 czerwca 2026 r.

Rok 2025 należy uznać za jeden z najbardziej przełomowych okresów modernizacji PSP w ostatnich latach. Zrealizowane zakupy i działania organizacyjne bezpośrednio podniosły bezpieczeństwo państwa oraz przygotowały system ochrony ludności do skuteczniejszego reagowania w różnych scenariuszach zagrożeń. Docenić należy wysiłek wszystkich zaangażowanych w realizację Programu – od zespołów merytorycznych i technicznych w KG PSP, przez szkoły PSP, po komendy wojewódzkie, miejskie i powiatowe PSP –  w szczególności osób bezpośrednio prowadzących postępowania przetargowe w reżimie PZP, pracujących pod presją czasu i równolegle prowadzących dziesiątki postępowań przetargowych. Efektem zeszłorocznej pracy jest nie tylko skok jakościowy w wyposażeniu, lecz także kultura współdziałania oraz dyscyplina w realizacji harmonogramów, które stanowią solidny fundament do kontynuacji przedsięwzięć w kolejnym roku.

mł. bryg. Maciej Trela pełni służbę w Wydziale Bezpieczeństwa Cywilnego Biura Ochrony Ludności w Komendzie Głównej PSP